Cẩm nang Dân chủ (DemocracyHandbook.org)

Posted on Aug 14, 2011 in Căn bản về dân chủ | No Comments

Tqvn2004 chuyển ngữ
Theo Cẩm nang Dân Chủ

Trích từ Dân Luận

Lời mở đầu

Chào mừng bạn đến với Cẩm Nang Dân Chủ (democracy-handbook.org). Cẩm Nang Dân Chủ là một quyển cẩm nang miễn phí và đơn giản cho bất cứ ai quan tâm đến việc thiết lập, củng cố hoặc truyền bá dân chủ. Các chương đều ngắn, đơn giản và bao gồm toàn bộ cốt lõi. Ý tưởng của www.democracy-handbook.org là cung cấp thông tin miễn phí về dân chủ trên toàn thế giới. Và bạn có thể giúp dịch thuật để cùng nhau tạo ra một Cẩm Nang Dân Chủ với tất cả các ngôn ngữ trên thế giới.

Democacy-handbook.org là sự kết hợp kiến thức của chuyên gia và người dân bình thường, và nó cũng là một kết hợp của một cuốn sách và trang mạng chung cho mọi người (wiki). Bạn có thể đọc các chương theo thứ tự, hoặc bạn có thể đọc ngay những chương mà bạn thích, và bạn cũng có thể giúp việc dịch thuật, bình luận lẫn tranh luận. Tất cả các trang có biểu tượng của democarcy-handbook.org góc phải phía trên là đã hoàn thành – có nghĩa là nó đã được phê duyệt, chấp nhận bởi các chuyên gia và không cần sữa chữa thêm nữa. Xin đọc thêm ở đây: Giới thiệu về www.democracy-handbook.org

Cẩm Nang Dân Chủ hướng đến cả những người dân đang sống trong các chế độ dân chủ lẫn những người dân chưa được hưởng một nền dân chủ. Vì vậy, nhiều chương có hai góc nhìn: Làm thế nào bạn có thể giúp duy trì nền dân chủ, nếu bạn đang sống ở nơi đó? Và làm thế nào bạn có thể mang lại nền dân chủ ở nơi chưa có dân chủ? Cẩm Nang Dân Chủ chia làm sáu phần:

* Giới thiệu về dân chủ là một sự phản ánh tóm tắt về các ý tưởng, các giá trị và khái niệm mà một nền dân chủ cần phải có.

* Nền tảng của xã hội dân chủ mô tả các yếu tố cụ thể mà một nền dân chủ mạnh mẽ cần phải có…

* Dân chủ thuở ban đầu nói về văn hóa và lịch sử của các ý tưởng về dân chủ từ thời nguyên sơ cho đến thời các nền dân chủ Hy Lạp. thời Đế quốc La Mã và sự sụp đổ của nó cùng với lịch sử của Âu Châu trong các thế kỷ tiếp theo dưới trướng của Cơ Đốc giáo và Hồi giáo.

* Dân chủ hiện đại bao gồm việc phát triển dân chủ ở châu Âu và Mỹ từ thời Phục Hưng cho đến ngày nay. Các chương về lịch sử của dân chủ là dài hơn các chương khác của Cẩm Nang Dân Chủ . Việc xem xét lại lịch sử nhằm mục đích cho chúng ta thấy sự khó khăn như thế nào để tạo ra xã hội dân chủ.

* Các mối đe dọa cho dân chủ đề cập đến những điều có thể ngăn chặn nền dân chủ phát sinh và phát triển, từ bên trong lẫn bên ngoài.

* Bạn và tương lai của nền dân chủ – làm thế nào bạn có thể giúp bảo vệ hoặc tạo ra nền dân chủ, nơi bạn sinh sống?

Giới thiệu về dân chủ

Tại sao nền dân chủ lại tuyệt vời?

Một nền dân chủ hoạt động hoàn hảo là một chế độ cho bạn được quyền tự do nhiều nhất, an ninh xã hội tốt nhất, cơ hội lớn nhất và đem lại sự sung túc cho cuộc sống nhiều nhất. Đây là một cơ chế xã hội ổn định nhất, và đem lại nhiều ích lợi nhất về lâu, về dài.

Ở một xã hội dân chủ, bạn có thể theo tôn giáo mà bạn cảm thấy có ý nghĩa, và bạn có thể tự do lựa chọn bạn đời cũng như sự học hành của mình. Bạn có quyền nghe loại nhạc mình thích, cũng như xem các loại phim, đọc các loại sách mà bạn muốn. Bạn có quyền tự do đi lại ở bất cứ nơi nào mà không cần phải có giấy phép. Bạn cũng có sự tự do lựu chọn quần áo mà bạn mặc.

Nếu bạn thuộc một nhóm thiểu số hoặc dân tộc thiểu số, bạn sẽ được bảo vệ trước những đối xử bất công, và bạn có quyền bình đẳng giống như tất cả mọi người khác khi tham gia vào chính trị và tạo ảnh hưởng tới các quyết định.

Nếu bạn là phụ nữ, bạn có quyền bình đẳng và cơ hội như cánh mày râu. Cha bạn, anh em bạn, chú bác bạn không có quyền quyết định thay cho bạn. Bạn có quyền bình đẳng về nhập trường, học hành, việc làm và một cuộc sống tốt đẹp giống như người đàn ông. Bạn cũng được toàn quyền quyết định về thân thể của bạn và quyền được từ chối việc chăn gối khi bạn không thích, kể cả trong hôn nhân.

Bạn và tất cả mọi người đều bình đẳng trước pháp luật, bạn có quyền được viết và nói về những gì bạn thích và gặp những ai bạn muốn. Bạn có thể sống mà không phải sợ hãi trước những đe dọa tới từ chính quyền hiện tại. Gia đình bạn cũng được hưởng quyền tự do tương tự.

Tóm lại: Dân chủ cho bạn quyền tự do, bình đẳng, an toàn, cơ hội làm việc kiếm tiền và hạnh phúc.

Sự mong mỏi về tự do và an toàn đều có trong mỗi chúng ta, cũng giống như ai cũng muốn được hạnh phúc. Nếu không có ba thứ này, chúng ta không thể có một cuộc sống vui vẻ và có ý nghĩa thật sự.

Nhu cầu về sự bình đẳng là điều mà không phải ai cũng muốn, vì con người có tính ích kỷ, và ai cũng muốn hơn người khác. Nhưng quyền bình đẳng là nền tảng để có dân chủ, và nó đáng để chúng ta theo đuổi, bởi chính nó sẽ bảo đảm cho một cuộc sống tự do, an toàn và hạnh phúc.

Tất cả điều này cho thấy là dân chủ rất quan trọng. Khi bạn là một con người, chỉ với lý do duy nhất đó, bạn đã xứng đáng được sống và hưởng một chế độ dân chủ đúng nghĩa.

Dân chủ là dân làm chủ

Từ “dân chủ” có nguồn gốc từ Hi Lạp và mang nghĩa “quyền lực thuộc về nhân dân”. Nhưng để người dân quyết định mọi thứ không thôi thì vẫn chưa đủ. Một nền dân chủ được xây dựng trên những giá trị và cách suy nghĩ nhất định, nhằm đảm bảo rằng, một nhóm công dân chiếm đa số không dùng lá phiếu đè nén các nhóm thiểu số. Những giá trị này là Tự do, bình đẳng và an toàn, và chúng dựa trên các nguyên tắc và tư tưởng về Chủ nghĩa Nhân Bản và Cá Nhân.

Dân chủ có thể tồn tại dưới nhiều ngữ cảnh. Thông thường, khi chúng ta nói về dân chủ, chúng ta nghĩ đến một quốc gia, nhưng cũng có thể tìm thấy ý nghĩa của dân chủ ở tất cả những nơi có con người tụ tập hoặc sinh sống cùng nhau. Đó có thể là một ngôi làng, một hiệp hội, một câu lạc bộ thể thao, một trường học, hay cả một lục địa, ví dụ như các quốc gia Châu Âu đã liên hiệp với nhau tạo thành một Liên Minh. Trên nguyên tắc, chúng ta cũng có thể tạo ra một nền dân chủ toàn cầu, khi mà có đủ điều kiện.

Dân chủ không phải là một hệ thống mà chúng ta tạo ra một lần rồi nó sẽ tồn tại vĩnh viễn, sau khi tạo nó sẽ tự duy trì. Đó là một nền văn hóa cần được bồi dưỡng và chăm sóc, và nó cần những điều kiện cần thiết để tồn tại và hoạt động. Nó là một tiến trình liên tục, gần giống như một thực thể sống. Nếu chúng ta không duy trì dân chủ một cách tích cực với các cuộc tranh luận và bầu cử tự do, cũng như nhiều điều khác được đề cập ở đây tại democracy-handbook.org, nó sẽ chết. Dân chủ cần có sự tham gia tích cực của mọi người.

Tự do, bình đẳng và an toàn

Tự do, bình đẳng và an toàn là những giá trị cốt lõi của đa số mọi người và của chính bản thân nền dân chủ.

Tự do có nghĩa rằng chúng ta có thể và phải lựa chọn. Những lựa chọn có thể nằm ở nhiều khía cạnh của cuộc sống: Tôi thích ăn món gì tối nay? Tôi thích học bằng cấp nào? Tôi muốn lập gia đình cùng ai? Tôi muốn sống ở đâu? Sự tự do của chúng ta phụ thuộc rất nhiều vào loại xã hội và văn hóa chúng ta sống trong đó, vào những luật pháp nào áp dụng đối với chúng ta, và thậm chí vào tình trạng tài chính của chính chúng ta. Dân chủ là hình thức chính quyền và mô hình xã hội cung cấp cho chúng ta mức độ tự do cá nhân lớn nhất. Nó là mô hình xã hội cho phép mỗi cá nhân có số lượng lựa chọn lớn nhất trong suốt cuộc đời mình.

Bình đẳng trong xã hội dân chủ không có nghĩa tất cả mọi người đều giống nhau. Nó có nghĩa rằng mọi người có cùng giá trị và rằng mọi người phải có những lựa chọn bình đẳng trong cuộc đời. Cho dù gia đình bạn như thế nào, bất chấp bạn giàu hay nghèo, màu da, giới tính, tôn giáo hay sở thích tình dục của bạn ra sao, bạn phải có những quyền và nghĩa vụ tương đương với mọi người khác trong xã hội. Nếu một xã hội lờ đi tư tưởng công bằng, nó sẽ phá hủy bản thân nền dân chủ, bởi nếu một số người quyết định rằng những người khác không có giá trị bằng mình, thì đó là lúc mà thể chế không còn nhận được sự ủng hộ từ tất cả mọi người.

An toàn là điều kiện tiên quyết để con người thực thi quyền tự do lựa chọn của họ. An toàn trong một xã hội dân chủ có nghĩa là mỗi cá nhân có quyền phát biểu, gặp gỡ và di chuyển tự do, rằng nhà của một cá nhân là bất khả xâm phạm, và sự riêng tư, cuộc sống cũng như tài sản của cá nhân phải được bảo vệ bởi pháp luật.

Thách thức của dân chủ là làm sao hòa trộn và cân bằng tự do, bình đẳng và an toàn một cách hợp lý. Tự do không hạn chế dẫn đến quá ít an toàn, bởi vì xã hội hóa ra một trận chiến giữa một cá nhân chống lại tất cả những người khác, và sớm kết thúc với kết cục kẻ mạnh đè nén kẻ yếu. An toàn hoàn toàn cũng không thể tồn tại. Nếu tồn tại, nó có nghĩa đơn giản là không còn chút tự do nào. Tự do và an toàn trong nhiều khía cạnh xung đột với nhau, nhưng chúng cũng có thể bổ trợ lẫn nhau. Xã hội dân chủ là xã hội đảm bảo tốt nhất những cư dân của nó cả tự do và an toàn, bởi vì giới hạn của tự do và an toàn phải liên tục được đàm phán và dàn xếp với nhau.

Sự thực rằng một xã hội có thể có những dàn xếp như thế dựa trên bình đẳng. Mọi người đều có giá trị như nhau, và do đó mọi người có quyền ngang nhau trong đòi hỏi cả tự do và an toàn. Trong một tiến trình dân chủ, hàng loạt các nhu cầu đối với tự do và an toàn được đánh giá và so sánh với nhau, để hòa trộn một cách hợp lý.

Chủ nghĩa Nhân Bản và Cá Nhân

Thừa nhận rằng mọi cá nhân đều đáng giá và chia sẻ những quyền lợi giống nhau chính là nền tảng của Chủ nghĩa Nhân Bản. Dân chủ chính là dựa trên chủ nghĩa nhân bản này.

Dân chủ cơ bản là về những cá nhân thừa nhận giá trị và phẩm giá của các cá nhân khác, và khẳng định những người khác cũng có quyền hưởng cùng tự do, an toàn, cơ hội và ảnh hưởng mà chính họ đang được hưởng.

Trong một nền dân chủ, điều này chuyển hóa thành một hệ thống chính trị dựa trên tư tưởng rằng mọi cá nhân trưởng thành phải có quyền bình đẳng trong việc tạo ra ảnh hưởng tới các tiến trình ra chính sách hoặc quyết định trong xã hội.

Tư tưởng Nhân Bản và sự thừa nhận các cá nhân là điều thiết yếu để con người cùng nhau tạo ra một nền dân chủ.

Điều gì không phải là dân chủ

Nhiều người nghĩ rằng dân chỉ đơn thuần là “bỏ phiếu về các vấn đề đang quan tâm”, hoặc dân chủ chỉ đơn giản là các cuộc bầu cử, để bất kỳ ai chiếm được hơn 51% số phiếu sẽ thắng và nắm quyền. Ngay cả ở các quốc gia có truyền thống dân chủ lâu đời, vẫn có người nghĩ đó là bản chất của dân chủ. Trên hình thức thì điều này đúng, đương nhiên, rằng bất kỳ ai với 51% số phiếu là người nắm đa số, và trên lý thuyết họ có thể ra quyết định mà không cần phải hỏi ý kiến 49% còn lại. Nhưng đó sẽ không phải là một nền dân chủ đích thực, mà chỉ là một nền độc tài số đông (a tyranny of the majority).

Một nền dân chủ bảo vệ và tôn trọng các nhóm thiểu số. Những người thuộc 49% còn lại có quyền được hưởng một cuộc sống thoải mái và có quyền được người khác lắng nghe — nhớ là tất cả mọi người đều có quyền hưởng cuộc sống thoải mái và có quyền được người khác lắng nghe! — và đó là trách nhiệm của đám đông phải ra những quyết định đảm bảo điều này. Sẽ không phải là một nền dân chủ, ví dụ, nếu tất cả những ai tóc đen quyết định rằng những người tóc đỏ phải trả thêm 20% thuế, hoặc đa số có quyền theo đuổi một tôn giáo mà họ thích, còn thiểu số thì không được phép.

Dân chủ là biết lắng nghe lẫn nhau và cùng nhau đưa ra những giải pháp qua thương thuyết, ngay cả khi đa số có thể dùng sức mạnh để áp đặt các quyết định mà một hay vài nhóm thiếu số phản đối.

Dân chủ là một hiện tượng phức tạp. Nó là nhiều điều diễn ra đồng thời, và democracy-handbook.org sẽ cố gắng giới thiệu nhiều vấn đề nhất trong khả năng của mình.

14 định nghĩa về dân chủ

Nhiều người đã cố gắng định nghĩa thế nào là dân chủ, nhưng không có một định nghĩa mà tất cả đều đồng ý và tương đối đầy đủ và khái quát. Mười bốn định nghĩa khác nhau được trình bày dưới dây, tất cả đều chỉ ra một khía cạnh khác nhau của nền dân chủ. Tất cả đều đúng, ít nhất là một phần, nhưng không có định nghĩa nào chứa đựng toàn bộ sự thực về nền dân chủ.

* Dân chủ là một từ xuất phát từ tiếng Hi Lạp cổ đại. Demos có nghĩa là nhân dân, kratos có nghĩa là quyền lực. Dân chủ, như thế, có nghĩa là quyền lực thuộc về nhân dân.

* Dân chủ là một cách sống dựa trên sự tôn trọng từng cá nhân.

* Dân chủ là quyền bình đẳng của mỗi người trong nỗ lực định hình xã hội theo cách mà nhiều người nhất đạt được nhiều hạnh phúc nhất có thể.

* Dân chủ là một tư tưởng chính trị, mà các giá trị cơ bản của nó là tự do, bình đẳng và chấp nhận lẫn nhau.

* Dân chủ là quyền được sống như bạn mong ước, với sự tôn trọng quyền người khác được sống theo cách mà họ mong ước.

* Dân chủ là trao đổi và đối thoại được thực hiện một cách tự do nhất có thể giữa các thành viên trong xã hội.

* Dân chủ liên quan đến nguyên tắc rằng những ai bị ảnh hưởng bởi một quyết định cần phải giúp đỡ tạo ra quyết định đó, một cách trực tiếp hoặc gián tiếp. Nguyên tắc này phải được áp dụng ở bất kỳ đâu: trong cuộc sống riêng tư, trong công việc, cũng như trong xã hội nói chung.

* Dân chủ là một hình thức cai trị đảm bảo cho tất cả bình đẳng lớn nhất và tự do nhiều nhất có thể.

* Dân chủ là một hình thức chính quyền, nơi mà tất cả mọi người – trực tiếp hoặc gián tiêp – tham gia vào các quyết định quan trọng trong phân phối và phân bổ các giá trị trong xã hội.

* Dân chủ là một hình thức chính quyền, nơi mà Nhà nước phải thiết lập và duy trì một hệ thống pháp luật dựa trên các quyền con người.

* Dân chủ là một hình thức chính quyền, nơi mà chính quyền có thể được thay đổi không cần cách mạng hay đổ máu.

* Dân chủ là một hình thức chính quyền, nơi mà Nhà nước thực thi và củng cố các quyết định phù hợp với những gì mà đa số người dân mong đợi.

* Một nền dân chủ là một quốc gia nơi quốc hội và chính quyền được chỉ định thông qua bầu cử tự do cách nhau vài năm, giữa các ứng cử viên được đề cử thuộc ít nhất hai đảng phái chính trị khác nhau.

* Một nền dân chủ là một quốc gia nơi mọi người buộc phải bảo vệ các quyền con người, một phần bằng cách chính họ tôn trọng chúng, một phần bằng cách bắt buộc những người khác và các thể chế chính trị cũng phải tôn trọng các quyền con người.

 

Nền tảng của xã hội dân chủ

Dân Chủ: Thể chế, truyền thống và luật pháp

Dân chủ không có nghĩa là dựng lên một hệ thống chính quyền rồi mặc kệ cho nó tự vận hành. Dân chủ là một dạng văn hóa cần được thường xuyên chăm sóc và gìn giữ, và nó đòi hỏi những điều kiện sống, những thể chế và những truyền thống thích hợp để tiếp tục tồn tại. Những thể chế của dân chủ được thiết lập bằng luật pháp, trong khi đó các truyền thống dân chủ lại phát triển từ lịch sử và từ những thói quen văn hóa, và thường khó tạo dựng hơn.

Một số thể chế và điều kiện của nền dân chủ thường mâu thuẫn với nhau, và chính nhờ những “xung đột” này mà nền dân chủ vận hành. Ví dụ, tự do ngôn luận và chính quyền thường xuyên bất đồng với nhau. Có những xung đột và lợi ích đối nghịch trong một số quyền dân chủ, ví dụ như quyền tự do ngôn luận: Một mặt, một nền dân chủ vận hành tốt phải cho phép người dân được nói cởi mở và trung thực về bất kỳ điều gì mà không phải sợ hãi. Mặt khác, xã hội có thể bị tổn thương nếu quyền tự do ngôn luận bị lợi dụng và sử dụng để kích động bạo lực và thù hận. Trong trường hợp này, xã hội dân sự sẽ bị tan rã và nền dân chủ bị đe dọa.

Chúng ta sẽ không bao giờ có lời giải cuối cùng cho những tình huống khó xử đó, vì đó là bản chất của nền dân chủ. Thay vào đó, chúng ta phải thường xuyên đàm phán để tìm ra sự cân bằng thích hợp giữa TỰ DO và TRÁCH NHIỆM giữa cá nhân với cá nhân, cũng như giữa cá nhân với xã hội. Để giúp chúng ta trong tiến trình này, chúng ta có những thể chế, truyền thống và luật pháp của dân chủ.

Nhà Nước, Tư Nhân và Xã Hội Dân Sự

Một trong những điều kiện tiên quyết của một nền dân chủ hoạt động hiệu quả là xã hội phải vận động trên ba “mức độ”: Nhà nước, Tư nhân và Xã hội Dân sự. Điều quan trọng là ba mức độ này phải được tách bạch nhau và rằng chúng hỗ trợ lẫn nhau.

Ba mức độ có những nhiệm vụ riêng, có lịch sử riêng, và mỗi mức độ cung cấp cho cá nhân một sự bảo vệ và cơ hội phát triển riêng. Mỗi mức độ có những quy luật khác nhau.

Nhà Nước

Những nhà nước đầu tiên hình thành cách đây 4000-5000 năm, dưới dạng những cộng đồng sống ở những thị xã Trung Đông. Nhà nước-Quốc gia (Nation State), hiểu theo nghĩa tân thời của từ này, xuất hiện vào thế kỷ 17 đến thế kỷ 19 tại Châu Âu và Châu Mỹ. Xuyên suốt thế kỷ 20, nhiều nhà nước quốc gia đã tiếp tục hình thành.

Vai trò của Nhà nước là lập pháp và đảm bảo rằng luật pháp được tôn trọng. Vì thế, tại các nhà nước lập hiến, chính nhà nước là người đưa ra những quy định chung về cái gì là hợp pháp và cái gì là bất hợp pháp, và chính nhà nước là người duy nhất có quyền sử dụng bạo lực [công an và quân đội - người dịch], để đảm bảo sự an toàn của các công dân. Như thế, những hoạt động của nhà nước cấu thành luật pháp, và nếu ai vi phạm luật pháp nhà nước, người đó có thể bị đưa ra tòa.

Tư Nhân

Tư Nhân bao gồm tất cả những gì xảy ra tại nhà riêng, giữa gia đình và bạn bè. Một điều quan trọng của nền dân chủ là tính bất khả xâm phạm của tư gia: Không cơ quan nhà nước, bạn bè, láng giềng hay người lạ nào có quyền bước vào nhà người khác mà không xin phép. Cảnh sát chỉ có thể bước vào nếu họ có những lý do rõ ràng chứng tỏ nghi ngờ của họ rằng tội ác đang diễn ra trong nhà, và ngay cả khi đó, họ phải đợi có trát của tòa. Một người bạn hay hàng xóm, đương nhiên, có thể “đột nhập” vào tư gia, ví dụ trong trường hợp họ nghi ngờ ai đó đang bị thương hoặc cần sự giúp đỡ. Trừ các trường hợp đó ra, tư gia là nơi bất khả xâm phạm.

Nói chung, luật pháp mà nhà nước định ra cũng được áp dụng trong nhà riêng của mỗi người: Chúng ta không có quyền giết người, ăn cắp hoặc thực hiện các hành vi trái pháp luật khác, với lý do “tôi đang ở nhà riêng của tôi”.

Tại tư gia, còn có những quy định khác – những quy định không liên quan đến luật pháp nhà nước: ví dụ như các giá trị đạo đức, luân lý, thói quen, cũng như sự trông đợi (ví dụ con trông đợi rằng bố mẹ sẽ là người ra quyết định trong nhà). Các gia quy, khác với luật pháp nhà nước, là luật bất thành văn – thường được ngầm hiểu giữa những người sống chung trong một mái nhà.

Nếu có ai đó phá vỡ gia quy, thì không tòa án nào có thể bắt tội người đó. Cá nhân sống chung dưới một mái nhà có thể tranh luận, cãi vã, và / hoặc bỏ đi khỏi nhà, hoặc – nếu là một người chủ gia đình vốn không quen với việc bị thách thức – có thể đe dọa đánh hoặc trừng phạt thành viên gia đình đã phá vỡ gia quy. Cách hành xử sau (đánh hoặc trừng phạt bằng bạo lực) bị cấm ở các xã hội dân chủ, và nếu có ai thực sự có hành xâm phạm thể xác của thành viên trong gia đình mình, đó sẽ trở thành vấn đề được đưa ra tòa.

Xã Hội Dân Sự

Xã Hội Dân Sự là tất cả những gì không thuộc phạm vi của Nhà Nước cũng như phạm vi Tư Nhân. Nó là không gian công, ví dụ quảng trường hay đường phố, các câu lạc bộ hay hội đoàn, nơi làm việc, các sự kiện thể thao, tụ tập tôn giáo v.v… tất cả những nơi mà chúng ta vẫn thường gặp gỡ nhau, ngoài tư gia của mình.

Ở trong Xã Hội Dân Sự, một cá nhân phải tuân thủ cả luật pháp nhà nước, lẫn hàng loạt các giá trị đạo đức và luân lý mà chúng ta có ở gia đình. Nhưng cũng có khi các giá trị đạo đức ở xã hội dân sự lại khác với các giá trị đạo đức mà cá nhân đó có ở nhà riêng.

Trong xã hội dân sự, nói cách khác, chúng ta buộc phải trao đổi suy nghĩ của mình về đạo đức, luân lý và các giá trị khác. Điều này, ở một mức độ nào đó, là chức năng của nghệ thuật và văn hóa: Qua nghệ thuật và văn hóa, chúng ta kể những câu chuyện về điều chúng ta nghĩ là đúng cũng như điều chúng ta cho là sai, và cái gì cần được thay đổi trong xã hội.

Trong những vòng tròn hữu hạn của xã hội dân chủ – như hội đoàn, các buổi nhóm họp tôn giáo hay những sự kiện khác – có thể tồn tại những quy định riêng. Nếu ai đó không đồng ý với những quy định đó, họ có quyền tự do rời bỏ vòng tròn. Nếu đó là một hội đoàn mang tính dân chủ, thì cá nhân có thể chọn con đường ở lại và vận động để thay đổi những quy định mà mình cảm thấy không phù hợp.

Luật pháp và Đạo đức

Luật pháp nhà nước và đạo đức của xã hội dân sự không phải lúc nào cũng đồng nhất. Có rất ít luật trực tiếp đi ngược lại đạo đức, nhưng luôn tồn tại những luật pháp mà một số người trong xã hội nghĩ rằng như thế là vô đạo đức ví dụ quyền được phá thai.

Điều ngược lại xảy ra thường xuyên hơn, tức là có những điều mà nhiều người cho rằng vô đạo đức lại không trái pháp luật. Ngoại tình là một ví dụ. Gia đình và xã hội dân sự có thể lên án ngoại tình, nhưng chẳng có mấy nền dân chủ coi ngoại tình là bất hợp pháp, và người vợ (hoặc chồng) có quyền kiện nửa bên kia ra tòa vì đã phạm tội ngoại tình. Người vi phạm đạo đức xã hội dân sự có thể không bị trừng phạt, ngoại trừ trường hợp sự vi phạm đó cũng là trái với luật pháp nhà nước.

Tôn Giáo

Ở xã hội truyền thống, tôn giáo bao trùm cả luật pháp nhà nước lẫn thái độ của xã hội dân sự. Trong xã hội dân chủ, nhà nước quy định quyền của các đoàn thể tôn giáo, nhưng việc cá nhân theo đuổi tôn giáo nào là một vấn đề cá nhân. Nhà nước không thể can thiệp vào quyền thờ phượng của các cá nhân, miễn rằng chúng nằm trong giới hạn của luật dân sự. Chùa chiền, đền miếu, nhà thờ v.v… tồn tại ở không gian công, và chúng là một phần của xã hội dân sự như những tổ chức khác. Như thế, chúng phải hoạt động bằng vai phải lứa với tất cả các tổ chức khác trong xã hội dân sự.

Con đường đi tới dân chủ

Ở rất nhiều xã hội chưa có dân chủ, không có sự phân biệt giữa Nhà nước, Tư Nhân, Xã hội Dân Sự và Tôn giáo. Một điều kiện cần thiết để xuất hiện dân chủ là Nhà Nước phải nhìn nhận Tư Nhân và Xã Hội Dân Sự như một khu vực tự trị – và các tổ chức tôn giáo phải từ bỏ quyền lực chính trị.

Hiến Pháp

Hiến Pháp là luật cơ bản của một quốc gia, nó xác định quốc gia đó gồm những ai và gồm những cái gì, và vận hành ra làm sao. Nói cách khác, nó định nghĩa vùng lãnh thổ chịu ảnh hưởng của bản Hiến Pháp, chính quyền cai trị như thế nào, và các luật cơ bản được áp dụng trong quốc gia đó.

Một quốc gia có thể có Hiến Pháp mà không nhất thiết phải là một nền dân chủ – ví dụ một Hiến Pháp có thể quy định một nền quân chủ tuyệt đối, hoặc rằng Tổng thống có quyền tối cao. Nhưng rất ít nền dân chủ không có Hiến Pháp. Anh Quốc là một ví dụ về nền dân chủ không có Hiến Pháp. Thay vào đó, Anh Quốc có một học thuyết về quyền lực của Quốc Hội.

Thông thường, Hiến Pháp của một quốc gia dân chủ thường xác định rằng quyền lực nằm trong tay nhân dân. Một Hiến Pháp dân chủ rõ ràng nhất là của Thụy Điển, với lời mở đầu: “Tất cả quyền lực công ở Thụy Điển nằm trong tay nhân dân”.

Mọi luật pháp trong một quốc gia phải tuân theo Hiến Pháp, và Hiến Pháp quyết định các luật mới được thông qua như thế nào.

Hiến Pháp cũng bao gồm những quy định về cách thay đổi Hiến Pháp. Bởi vì Hiến Pháp cực kỳ quan trọng và là nền tảng của mọi luật pháp nhà nước khác, nên thường các quy định thay đổi Hiến Pháp phải rất chặt chẽ. Ở Đan Mạch, sự sủa đổi Hiến Pháp yêu cầu rằng một khi Quốc Hội đã đồng ý sửa đổi Hiến Pháp, thì phải giải tán quốc hội đó, tổng tuyển cử chọn một quốc hội mới, và quốc hội mới cũng phải đồng ý với các khoản sửa đổi. Khi các sửa đổi được quốc hội mới thông qua lần thứ hai, phải có một cuộc trưng cầu dân ý toàn quốc, và trong đó đa số đồng ý với các sửa đổi và không dưới 40% số người đi bỏ phiếu tán thành sửa đổi, thì Hiến pháp mới mới được coi là hợp lệ.

Một Quốc Hội Do Nhân Dân Bầu Lên

Theo như luật sư và cũng là triết gia Montesquieu, người sống vào thế kỷ 16, thì cần phải có ba ngành lập pháp, hành pháp và tư pháp trong một quốc gia, nếu không muốn chính phủ biến thành độc tài, và những quyền lực này phải độc lập với nhau. Ba quyền lực nói trên phải được tách bạch về mặt chức năng thực tế, cũng như về mặt nhân sự (những người thực sự thi hành các quyền lực đó). Không có cá nhân nào được thực thi cùng một lúc hai trong ba quyền lực kể trên.

Trái với niềm tin của nhiều người, Montesquieu không phải là một nhà dân chủ, và ông không viết về dân chủ. Ông ủng hộ chế độ quân chủ chuyên chế mang hơi hướng Khai Sáng (enlightened depotism – là chế độ quân chủ chuyên chế thực hiện những cải cách giáo dục, xã hội và luật pháp lấy cảm hứng từ phong trào Khai Sáng), và trong ngữ cảnh đó ông đã viết về tam quyền phân lập. Như thế, một nhà nước có sự phân tách tam quyền hành pháp, tư pháp và lập pháp không chắc đã là một nhà nước dân chủ, nhưng đó là điều kiện tiên quyết để có một chế độ dân chủ.

Để trở thành một nền dân chủ, ngành lập pháp phải là quốc hội được nhân dân bầu ra, và tất cả các công dân trưởng thành trong một quốc gia phải có quyền đi bầu, cũng như ứng cử vào quốc hội.

Một số quốc gia có quốc hội đơn viện, một số khác lại có quốc hội lưỡng viện. Ví dụ, ở Đan Mạch và Thụy Điển, quốc hội chỉ có một viện, với cái tên tương ứng ở mỗi quốc gia là “Folketinget” và “Riksdagen”. Trong khi đó, ở Anh và Mỹ, quốc hội chia làm hai: Hạ Viện và Thượng Viện.

Một chính phủ được sự ủng hộ của đa số trong quốc hội

Chính phủ có quyền hành pháp. Chính phủ bao gồm các bộ trưởng, và chính bộ trưởng và các bộ ngành thuộc chính phủ sẽ đưa luật pháp do quốc hội lập ra vào thực tế cuộc sống.

Chế độ đại nghị (parliamentarism) là nguyên tắc đảm bảo rằng chính phủ có sự ủng hộ của đa số đại biểu quốc hội, và có thể cho thông qua các dự thảo luật bằng đa số phiếu.

Ở Đan Mạch và một số quốc gia khác lại tồn tại một thứ gọi là “chế độ đại nghị phủ quyết” (negative parlamentarism). Điều này có nghĩa là chính phủ, sau khi nhận được đa số phiếu trong quốc hội và lên nắm quyền, sẽ nắm quyền lực cho tới khi có đa số phiếu chống lại nó. Nói cách khác, sẽ không có chính phủ mới, một khi phe đối lập bị chia rẽ đến mức không thể gom được đa số phiếu để bỏ chính phủ cũ và lập chính phủ mới. Dưới chế độ đại nghị phủ quyết, mọi điều khoản luật pháp đều cần phải có đa số phiếu chấp thuận thông quan, điều này có nghĩa là chính phủ phải thường xuyên đàm phán với phe đối lập để đảm bảo đa số phiếu thuận khi thông qua luật.

Bỏ phiếu kín

Một trong những nguyên tắc cơ bản của dân chủ là chỉ có mình người bỏ phiếu biết anh ta bầu cho ai. Không một người nào, dù là vợ, là chồng, là cha mẹ, là sếp, là người dẫn dắt tinh thần hay bất kỳ ai có quyền đòi hỏi để biết quyết định chính trị của một người khác.

Đối với người phương Tây, đó là quyền đương nhiên, bởi vì chúng tôi lớn lên với quyền này trong một nền văn hóa nhấn mạnh vào sự bất khả xâm phạm của cá nhân. Nhưng đối với nhiều người lớn lên trong các xã hội phi dân chủ, thì tạo dựng nguyên tắc này có thể là một quá trình lâu dài và khó khăn. Đặc biệt là trong các xã hội nặng về truyền thống, phân biệt đẳng cấp, và chênh lệch quyền lực giữa đàn ông và đàn bà, thì thường cần những thay đổi mang tính cách mạng để có được quyền bỏ phiếu kín này.

Nền pháp trị (Rule of Law)

Để một xã hội chuyển hóa sang dân chủ, và tiếp tục con đường dân chủ, một yêu cầu tiên quyết là nền pháp trị.

Trong nền pháp trị, mọi người đều bình đẳng trước pháp luật. Luật pháp được biết đến một cách công khai, và ai cũng có thể tìm hiểu về nó. Mọi người có quyền đem trường hợp của mình ra tòa. Tòa xét xử công khai. Mọi người đều vô tội cho tới khi bị chứng minh có tội. Mọi người đều có quyền tư vấn luật sư và có quyền chất vấn các bằng chứng, và chỉ có thể kết án thông qua một phiên tòa công bằng. Không ai có thể bị kết án và trừng phạt mà không qua xét xử.

Mọi người cũng không thể bị xét xử theo hồi tố. Điều này có nghĩa là nếu muốn kết tội ai đó, thì hành vi của họ phải trái luật pháp tại thời điểm họ thực hiện hành vi đó. Nhà lập pháp không thể nói: “Chúng tôi vừa tạo ra luật này để chống lại điều mà bạn đã làm, để chúng tôi có thể dùng luật mới trừng phạt hành vi trước đây của bạn”.

Trên nguyên tắc, các xã hội phi dân chủ nhưng lại có nền pháp trị có thể tồn tại. Lại cũng có những xã hội pháp trị mà trong đó luật pháp khiến dân chủ không thể phát triển được, ví dụ như cấm tranh luận tự do hoặc cấm người dân nhóm họp.

Tuy nhiên, khó có thể tìm ra ví dụ về những quốc gia phi dân chủ, mà lại có nền pháp trị. Trung Quốc và Ả-rập Xê-út là hai trường hợp giáp ranh:

Trung Quốc nói chung có nền pháp trị, hoặc ít nhất là cũng muốn người khác biết đến mình có nền pháp trị. Nhưng Trung Quốc có những nhà tù bí mật dành cho các nhà hoạt động chính trị bị giam giữ mà không qua xét xử. Tham nhũng ở quốc gia này rộng khắp đến mức người ta không biết liệu tòa có độc lập hay không?

Ả-rập Xê-út là một xã hội không có nền pháp trị vì hai lý do như sau: Thứ nhất, luật pháp Ả-rập Xê-út không coi đàn ông và đàn bà là bình đẳng. Thứ hai, quốc gia này có hai hệ thống luật pháp: Một hệ thống dân sự, dựa trên các tòa án v.v…, và một hệ thống tôn giáo, hệ thống này có vẻ chẳng chịu hạn chế nào cả. Cảnh sát tôn giáo có quyền tự do trừng phạt người ta, theo cách mà họ muốn, nếu những người đó hành xử không theo truyền thống đạo Hồi.

Tòa án độc lập & công bình

Để những luật pháp do quốc hội lập ra thực sự có ý nghĩa, cần có người đứng ra đảm bảo rằng luật pháp được tôn trọng. Đây là nhiệm vụ của tòa án: Quyền tư pháp.

Không chỉ những công dân bình thường phải tuân thủ luật pháp, luật pháp còn áp dụng cho cả đại biểu quốc hội và các quan chức chính phủ. Đó chính là thuốc thử thực sự cho một nền dân chủ. Trong đa số các quốc gia, các đại biểu quốc hội và quan chức chính phủ có quyền miễn truy cứu khi họ đang là thành viên quốc hội hoặc chính phủ, nhưng điều này không có nghĩa là họ có quyền đứng trên pháp luật. Điều này có nghĩa là họ phải bị cách chức khỏi quốc hội / chính phủ, trước khi họ có thể chịu trách nhiệm trước pháp luật vì đã vi phạm pháp luật.

Để có thể bắt đại biểu quốc hội và thành viên của chính phủ chịu trách nhiệm trước pháp luật, tòa án phải ĐỘC LẬP với ngành hành pháp và lập pháp, tuân thủ theo “tam quyền phân lập” của Montesquieu (xem phần: Một Quốc Hội Do Nhân Dân Bầu Lên ở phía trên).

Viện Công Tố (tương đương Viện Kiểm Sát ở Việt Nam) và Công An, cùng với chính quyền, tạo thành ngành hành pháp. Hệ thống này phân cấp từ cao xuống thấp, đứng đầu là Bộ Tư Pháp, dưới bộ này là các Viện Công Tố (ở Hoa Kỳ là Văn Phòng Biện Lý – The District Attorney) với các công tố viên ở các tiểu bang hoặc tỉnh thành, và dưới Viện Công Tố là lực lượng công an.

Lực lượng công an duy trì pháp luật, điều tra các trường hợp có thể là phạm tội, và truy tố người làm trái pháp luật. Các công tố viên đóng vai trò luật sư để truy tố những vụ hình sự trước tòa.

Tam quyền phân lập có nghĩa là cả công an và công tố viên đều không có ảnh hưởng trực tiếp tới quyết định của tòa án.

Nhưng ai là người sẽ giám sát lực lượng công an và đảm bảo rằng họ không vi phạm pháp luật. Điều này khác nhau ở mỗi quốc gia, và thường là những cơ chế pháp luật hết sức phức tạp.

Ở Đan Mạch, nhiệm vụ đảm bảo lực lượng công an không vi phạm pháp luật rơi vào tay công tố viên trong một số trường hợp. Trong các trường hợp khác, đó là nhiệm vụ của Bộ Tư Pháp. Nhưng bất kỳ khi nào có khiếu nại về hành vi của công an, thì chính bên công an sẽ tiến hành điều tra bản thân mình, trừ trường hợp một ủy ban điều tra độc lập được chỉ định. Trong trường hợp có khiếu nại về hành vi của công an Đan Mạch, việc công an tự mình xem xét hành vi của chính mình tạo ra một vấn đề: đó là vòng lặp (nghĩa là có thể mất đi tính độc lập và vô tư). Nhiều lần người ta đã đưa ra đề nghị có lực lượng đặc biệt để giám sát lực lượng công an, nhưng điều này vẫn chưa thành hiện thực.

(còn tiếp)

 

Leave a Reply

Tập Hợp Thanh Niên Dân Chủ không chịu trách nhiệm về những thông tin, hoạt động hay bài viết
về Tập Hợp nếu các thông tin không được đăng tải chính thức trên trang thtndc.info.