Nhiều người dùng Facebook ở Việt Nam nói đang gặp khó khăn khi muốn truy cập mạng xã hội, trong lúc cũng có tin nói các dịch vụ của Google trở nên ‘rất chậm’.

Một nhà báo ở Hà Nội nói với BBC: “Từ hôm qua 17/6 phải đổi DNS ở mạng FPT, điện thoại VNPT không vào được, còn tại nhà thì Viettel không hỗ trợ cho vào Facebook.”

Trong khi đó một nhân viên sứ quán phương Tây cũng ở Hà Nội nói máy laptop dùng mạng VNPT của Đại sứ quán cũng không vào được Facebook.

Nhiều người dùng Facebook khác đều nói họ không thể vào được trang này từ hôm qua trong khi cũng có nguồn tin chưa kiểm chứng nói ngành bưu chính viễn thông đã lưu hành văn bản về chuyện chặn Facebook từ ngày 15/6.

Hàng trăm độc giả của BBC cũng xác nhận trên Facebook về chuyện họ phải dùng thủ thuật để vượt rào vào Facebook.

Tuy nhiên cũng có độc giả nói họ vẫn vào được bình thường và dường như Facebook đang bị chặn tùy vào từng địa phương.

BBC cũng đã liên hệ qua thư điện tử với ông Hoàng Minh Cường, Giám đốc Trung tâm Internet Việt Nam để có phản hồi.

Trước đó một quan chức của Tổng công ty Bưu chính Viễn thông VNPT nói với BBC họ chỉ có chức năng “thu tiền” còn Bộ Thông tin Truyền thông quyết định chính sách về internet.

Một số ý kiến bình luận cũng nói Việt Nam có thể sẽ tăng cường chặn mạng nước ngoài nhằm củng cố cho các trang web nội địa.

Trong ngày hôm nay, nhiều người trên các diễn đàn than phiền rằng việc truy cập trang mạng video YouTube do Google sở hữu cũng trở nên rất chậm.

Trước ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam 21/6/2013, Đại sứ quán Anh tại Hà Nội dự kiến sẽ tổ chức một Bấm hội thảo qua trang Facebook vào thứ Tư 19/6 để bàn về chủ đề ‘tự do truyền thông, quyền hạn và sự an toàn cho nhà báo.

Đại sứ Anh, Tiến sỹ Antony Stokes sẽ chủ trì cuộc hội thảo qua mạng và khách mời sẽ gồm một số nhà báo kỳ̀ cựu người Việt Nam trong ngoài nước và cộng đồng mạng.

Khách mời đặc biệt là ông Mai Phan Lợi, phó tổng thư ký tòa soạn báo Pháp luật TP Hồ Chí Minh, theo thông báo của Đại sứ quán Anh.

An toàn cho nhà báo

Một trong số chủ đề sẽ là “An toàn cho nhà báo”, bên cạnh việc giới thiệu nguyên tắc đạo đức hành nghề báo chí ở Anh.

Trang Facebook của Đại sứ quán Anh tại Hà Nội giới thiệu về sự kiện này như sau:

“‘An toàn cho nhà báo trong tác nghiệp’ là một vấn đề nóng ngày càng thu hút sự chú ý của dư luận và cũng là một lĩnh vực được Đại sứ quán Anh hỗ trợ từ hai năm gần đây thông qua các dự án với các tổ chức phi chính phủ.”

“Chúng tôi hy vọng buổi giao lưu trực tuyến sẽ là dịp để chúng ta trao đổi về vấn đề này, bao gồm tình hình chung và xu hướng cản trở báo chí tác nghiệp trong những năm gần đây, nguyên nhân và các giải pháp; các quy tắc hành nghề, quy tắc đạo đức giúp đảm bảo an toàn cho nhà báo như thế nào.”

Theo Đại sứ quán Anh tại Hà Nội, quan hệ Anh – Việt đã “tiến triển mạnh mẽ” kể từ chuyến thăm Anh hồi tháng 3/2008 của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng.

Năm 2010, hai nước ký kết Tuyên bố Đối tác Chiến lược Việt Nam – Vương quốc Anh nhưng giới chức còn tiếp tục thảo luận về các khác biệt liên quan đến nhân quyền và tự do thông tin.

Sang tháng 1/2013, Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam, ông Nguyễn Phú Trọng đã có chuyến thăm Anh Quốc và hội kiến với Thủ tướng David Cameron.

Nhân dịp này, hôm 23/1/2013, tại một cuộc thảo luận trong Hạ viện Anh, các dân biểu Anh đã hỏi phái đoàn Việt Nam do Phó Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc dẫn đầu vì sao cải cách chính trị tại Việt Nam vẫn còn chậm.

Dân biểu Jonathan Eyal cho rằng có tự do tôn giáo tại Việt Nam vì tận mắt chứng kiến lễ cầu nguyện với sự tham dự của 800 người, nhưng muốn biết liệu Việt Nam có thay đổi và từ bỏ chế độ độc đảng hay không.

Đại sứ quán Anh tại Hà Nội cũng đã tổ chức nhiều khóa học và hội thảo, gồm cả hội thảo với sự trợ giúp của BBC, về truyền thông chuyên nghiệp.

Trong quan hệ Anh Việt, đầu tháng 6 năm nay, thứ trưởng Ngoại giao Anh, ông Jeremy Browne vừa có chuyến thăm Hà Nội và hội đàm với Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng.

Trường hợp mới nhất liên quan đến việc bắt giữ một blogger chỉ trích nhà cầm quyền Cộng sản tại Việt Nam có thể dẫn đến nguy cơ phá hoại các nỗ lực của nước này trong việc xây dựng một thể chế có trách nhiệm và chính danh hơn, chẳng hạn như thông qua Quốc hội, cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân và cơ quan quyền lực Nhà nuớc cao nhất của nước.

Báo Thanh Niên thuộc nhà nước cho biết rằng ông Đinh Nhật Uy đã bị công an tỉnh Long An bắt giữ hôm thứ Bảy với cáo buộc “lợi dụng quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích Nhà nước” vì đăng các bài viết “vu khống và sai trái” trên mạng Internet. Điều 258 Bộ Luật hình sự có mức án lên đến bảy năm tù giam.

Ông Uy, năm nay 30 tuổi, là blogger thứ ba đã bị bắt giữ trong vòng chưa đầy một tháng qua. Ông là anh trai của sinh viên Nguyễn Đình Kha, người đã bị tòa án Long An kết án tám năm tù giam hồi tháng Năm với cáo buộc tội “tuyên truyền chống nhà nước”. Tính cho tới nay thì Việt Nam đã bắt giữ và kết án 46 nhà hoạt động ủng hộ dân chủ và các blogger, con số này cao hơn số người bị bắt trong cả năm 2012. Hiện nay Hà Nội đang lo lắng về nền kinh tế sút kém và làn sóng biểu tình phản đối ngày càng gia tăng, dẫn đến nhiều vụ bắt giam cũng như trấn áp liên tục.

Tổ chức Theo dõi Nhân quyền [Human Rights Watch] có trụ sở tại New York trong một buổi điều trần ở Quốc hội Mỹ hồi đầu tháng này đã nêu lên môi trường ngày càng xấu đi đối với những người bất đồng chính kiến tại Việt Nam. “Các xu hướng cho thấy tình hình ngày càng tồi tệ tại Việt Nam”, ông John Sifton, Giám đốc vận động khu vực châu Á tại của HRW cho biết, và kêu gọi Washington đình chỉ các cuộc đàm phán thương mại với Việt Nam như một phần trong mối quan hệ Đối tác Xuyên Thái Bình Dương nếu tình hình này không được Hà Nội cải thiện.

Bộ Ngoại giao Việt Nam hồi tuần trước đã bác bỏ những lời chỉ trích về thành tích nhân quyền của họ.

Nhưng phải đối mặt với sức mạnh phát triển của Internet và các cuộc tranh luận trực tuyến đầy sống động, chính quyền Việt Nam hiện đã tìm cách mở ra các kênh phản biện. Quốc hội Việt Nam hồi tuần trước đã tổ chức một cuộc bỏ phiếu tín nhiệm đầu tiên trong lịch sử đối với  các lãnh đạo hàng đầu như một cách để giới thiệu về tinh thần kiểm soát và cân bằng quyền lực trong hệ thống chính trị một đảng được điều hành bởi Đảng Cộng sản.

Các quan chức cấp cao như Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã vượt qua cuộc bỏ phiếu này, mặc dù kết quả không xuất sắc với một phần ba đại biểu đánh giá thấp mức tín nhiệm của ông. Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Văn Bình đã nhận được số phiếu tín nhiệm thấp nhất với 42%. Đây cũng là thông điệp nhấn mạnh đến mức độ không hài lòng của người dân Việt Nam vì các chính sách quản lý kinh tế yếu kém cùng với tốc độ tăng trưởng thấp nhất kể từ năm 1999.

Tuy nhiên, việc bỏ phiếu đã không mang lại hậu quả nào nghiêm trọng đối với ông Dũng, ông Bình và 45 lãnh đạo khác. Các nhà phân tích mô tả cuộc bỏ phiếu vừa rồi đã được kiểm soát một cách rất cẩn thận. Nếu không được một phần ba các đại biểu Quốc hội ủng hộ trong hai năm liên tiếp thì sẽ yêu cầu các lãnh đạo từ chức hoặc phải đối mặt với một cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm, trong khi những người không đạt được một nửa số phiếu trong một năm cũng sẽ phải đối mặt với cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm.

Nhưng, ông Carlyle Thayer – giáo sư danh dự tại Đại học New South Wales cho biết, “Kết quả của ông Bình, kết hợp với kết quả tín nhiệm thấp của thủ tướng, chỉ ra rằng các đại biểu Quốc hội không hài lòng với cách chính phủ điều hành nền kinh tế”.

Giới phân tích nói rằng những vụ bắt giữ ngay sau cuộc bỏ phiếu tín nhiệm cho thấy các cơ quan của Việt Nam đang muốn đưa ra một lằn ranh về những lời tố cáo đang ngày càng gay gắt.

Tương tự như ông Uy, một blogger nổi tiếng là Phạm Viết Đào cũng vừa bị bắt tại nhà riêng ở Hà Nội hôm thứ Năm vừa qua và trang web của ông hiện đang bị ngăn chặn. Cả hai ông Uy lẫn ông Đào hoặc người đại diện pháp lý của họ đều không thể liên lạc để đưa ra những lời bình luận.

© 2013 Bản tiếng Việt TẠP CHÍ PHÍA TRƯỚC

Tôi luôn cảm thấy vui khi làm được điều gì đó có ích cho đất nước Việt Nam. Và trong hơn 10 năm làm việc cho Ngân hàng Thế giới, tôi đã luôn nhận được niềm vui đó qua công việc của mình, một công việc giúp cho sự phát triển của ngành giao thông vận tải Việt Nam. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu mà ngành giao thông vận tải Việt Nam đã đạt được, vẫn còn những thách thức cho sự phát triển bền vững của ngành khiến tôi phải trăn trở.

Tôi còn nhớ vài năm trước khi tình cờ nói chuyện với một đồng nghiệp của tôi là chuyên gia về HIV/ AIDS. Chị nói những năm gần đây ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long trong số những người đến xét nghiệm HIV tại các Trung tâm y tế thì đa phần lại là những người phụ nữ có chồng đang làm việc ở các dự án hạ tầng giao thông. Tôi đem chuyện này kể lại cho các công nhân và cán bộ đang làm việc trong dự án của mình ở Đồng  bằng sông Cửu Long. Và tôi đã thực sự lo lắng khi nhận thấy vốn hiểu biết về HIV/ AIDS của họ rất hạn chế. Một câu hỏi cứ lớn dần trong tôi: “Chúng ta cần phải làm gì để có thể bảo vệ những con người này khỏi căn bệnh chết người?”.  

Việt Nam đã làm được rất nhiều trong việc ngăn chặn đại dịch HIV/ AIDS, với việc cho đến nay tổng số ca nhiễm vẫn ở dưới mức công bố dịch là 0.3% tổng số dân. Ở Việt Nam chúng ta vẫn thường nói “Phòng bệnh hơn chữa bệnh” và một trong số những chương trình phòng chống HIV/ AIDS thành công nhất của Việt Nam là nâng cao nhận thức và hiểu biết về HIV/ AIDS cho nhóm người có nguy cơ cao như gái mại dâm, người tiêm chích ma túy, v.v.

Sau đó, cùng với những đồng nghiệp từ AusAID, chúng tôi đã đưa ra một chương trình tương tự nhưng hướng tới các công nhân xây dựng và cán bộ trong dự án của mình, là nhóm người “nay đây mai đó” khi phải thường xuyên phải chuyển nơi ở của mình từ công trường này sang công trường khác. Và chương trình Nâng cao Nhận thức và Phòng tránh HIV/ AIDS (HAPP) đã ra đời từ đầu năm 2011 nhằm đem lại sự hiểu biết về HIV/ AIDS cho các công nhân đang làm việc tại dự án Phát triển cơ sở hạ tầng Đồng bằng sông Cửu Long.

Được thực hiện trong 18 tháng nhưng lợi ích mà chương trình đem lại không chỉ giới hạn ở những người công nhân xây dựng. Cùng với hơn 1,200 cán bộ và công nhân đang làm việc (chiếm khoảng 50% tổng số người của dự án), có khoảng hơn 3,200 người dân địa phương cũng đã được tham gia vào các khóa đào tạo về nâng cao nhận thức và phòng chống HIV/ AIDS. Chương trình đã cung cấp cho họ những kiến thức vầ căn bệnh thế kỷ này và dạy họ cách sử dụng bao cao su sao cho đúng cách và an toàn. Chương trình cũng đã mời một số người nhiễm HIV đến giao lưu nhằm làm cho các học viên hiểu rõ hơn bản chất của căn bệnh và cũng để nhằm giảm bớt sự xa lánh và kỳ thị của xã hôi đối với họ.

Một phụ nữ  mại dâm tham dự lớp học nói với tôi rằng cô ấy sẽ “cố gắng thuyết phục những khách hàng của mình sử dụng bao cao su. Tôi sẽ nói với họ rằng tôi rất sợ bị lây truyền HIV, tôi muốn tránh được căn bệnh và tôi cũng họ cũng được như vậy. Họ cần biết cách bảo vệ họ và bảo vệ cho chính gia đình mình”.

Kết quả đào tạo của chương trình rất đáng khích lệ vì có tới 60%, so với chỉ khoảng 10%,  số người tham gia đào tạo cho biết họ đã hiểu biết được những rủi ro có thể làm họ bị lây nhiễm hay dương tính với HIV. Gần 90% số người dự học trả lời rằng bây giờ hộ đã cảm thấy thoái mái hơn rất nhiều khi ngồi ăn cùng với người nhiễm HIV, so với tỷ lệ khoảng 50% trước đây . Chương trình cũng đã khuyến khích mọi người đến các trung tâm xét nghiệm HIV tự nguyện để được tư vấn và xét nghiệm HIV. Tỷ lệ số người sau đó đi xét nghiệm tự nguyện đã tăng lên đáng kể, từ 30% lên 70%. Những con số này quả là ấn tượng đúng không?

Qua chương trình này, cũng đã có khoảng 120 công nhân được trang bị những kiến thức cần thiết để khi trở về công trường, họ có thể đào tạo lại cho những đồng nghiệp của mình cũng như cộng đồng bên cạnh công trường. Điều này rất quan trọng nhằm đảm bảo rằng sự hiểu biết về HIV/ AIDS được bền vững ngay cả sau khi chương trình kết thúc vào cuối năm 2012. Công nhân Lê Phước Lai, một trong số 120 công nhân nói trên, chia sẻ với chúng tôi “đây không phải là một việc dễ nhưng tôi thấy vui khi được làm việc này vì tôi thấy tôi đang làm được một việc gì đó có ích cho các đông nghiệp của tôi, hơn nữa tôi cũng thấy tự tin hơn vì đã biết cách bảo vê cho chính mình”.

Chúng tôi cũng đã phân phát khoảng 3,000 Sổ tay “HIV/ AIDS, Công việc và Bạn”, được viết dễ hiểu và chứa đựng nhiều thông tin bổ ích về HIV/AIDS, tới các cán bộ và công nhân xây dựng cũng như cộng đồng dân cư quanh công trường để họ có thể đọc những lúc rỗi rãi.

Tôi rất vui về kết quả đạt được của chương trình cũng như được nghe những câu chuyện của chính những người “trong cuộc”. Tới đây tôi dự định sẽ nhân rộng chương trình cho tất cả các dự án hạ tầng giao thông của Việt Nam để có thể giúp cho tất cả các cán bộ và công nhân xây dựng có thể bảo vệ họ, bảo vệ gia đình họ và bảo vệ cộng đồng khỏi căn bệnh thế kỷ này. Tôi muốn “lan truyền” chương trình này để góp phần hạn chế tối đa sự lan truyền của HIV/ AIDS ra cộng đồng.    

Vì một Việt Nam vững mạnh!

HÀ NỘI, Việt Nam – Công an Việt Nam đã bắt giữ một trong những blogger nổi tiếng vì ông có các bài viết chỉ trích chính quyền cộng sản. Đây là trường hợp bắt giam mới nhất trong chiến dịch đàn áp những người bất đồng chính kiến trên mạng Internet trong chế độ một đảng tại nước châu Á này.

Việc bắt giữ ông Phạm Viết Đào, năm nay 61 tuổi, cho thấy Đảng Cộng sản vẫn xem các hoạt động trên Internet là một mối đe dọa. Cho đến một vài năm trước đây, đảng đã dành độc quyền các kênh thông tin trong nước. Nhưng hiện nay, số lượng người sử dụng Internet ngày càng đông và chính sách tuyên truyền của đảng đang thất bại vì hàng triệu người có thể tìm kiếm thông tin qua Facebook hoặc các trang blog.

Tính đến thời điểm hiện nay, Hà Nội đã bắt giữ 38 blogger cũng như các nhà hoạt động dân chủ, gần bằng số người bị bắt trong cả năm 2012. Chính phủ các nước phương Tây dẫn đầu là Hoa Kỳ đã chỉ trích mạnh mẽ các cuộc đàn áp và kêu gọi Việt Nam trả tự do cho các nhà hoạt động nhưng Hà Nội vẫn chưa có sự thay đổi cụ thể nào.

Ông Phạm Viết Đào bị bắt tại nhà riêng của ông ở Hà Nội hôm thứ Năm về tội “lạm dụng quyền tự do dân chủ”, Bộ Công an chính thức thông báo trên trang web của họ. Khung hình phạt theo Điều 258 Bộ Luật Hình sự có thể lên đến bảy năm tù giam.

Ông Đào là một cựu quan chức chính phủ và thành viên của Hội Nhà văn Việt Nam. Ông đồng thời cũng là chủ trang blog thường xuyên có các bài viết chỉ trích các lãnh đạo Việt Nam. Hiện trang web này không thể truy cập được, dường như bị chặn bởi chính phủ Việt Nam.

Trong bài phát biểu ở một cuộc hội thảo hồi năm ngoái, ông Đào cho biết phương tiện truyền thông xã hội ở Việt Nam đang được “tô điểm thêm cho những thiếu sót và những khuyết tật của truyền thông chính thống trong cả nước”, trong đó báo chí nhà nước chỉ miêu tả “xã hội tốt đẹp và hoàn hảo một cách giả tạo”.

“May mắn thay, với sự bùng nổ của mạng Internet, nhiều cá nhân và các blogger đã trở thành nhà báo”, ông nói, dựa theo một văn bản trong bài phát biểu của ông được đăng trên một trang blog bất đồng chính kiến khác hôm thứ Sáu vừa qua.

Chính phủ Việt Nam hiện đang phải chịu nhiều áp lực vì quản lý nền kinh tế yếu kém. Việt Nam từng được mệnh danh là một trong những thị trường nổi bật nhất khu vực châu Á. Các doanh nghiệp nhà nước có các mối quan hệ chính trị thường được cấp phép để vay các khoản nợ khổng lồ trong vài năm qua, trong khi đó thì các doanh nghiệp này không sản xuất được những mặt hàng nào có giá trị, dẫn đến tình trạng kinh tế trì trệ.

Nguyễn Quang A, một chuyên gia kinh tế thẳng thắn cho biết rằng, việc bắt giữ ông Đào là một trong những nỗ lực của chính phủ nhằm răn đe mọi người hãy “im miệng” nhưng hành động này lại phản ánh sự yếu kém của chính họ.

“Ai sẽ là người kế tiếp?” ông hỏi. “Khi ai đó đang ở thế yếu nhưng lại muốn thể hiện mình mạnh mẽ thì họ thường làm những việc như thế này”.

Trong một buổi chất vấn trước Quốc hội được quay trực tiếp trên truyền hình hôm thứ Năm vừa rồi, một bộ trưởng trong chính phủ cho biết rằng Internet đã mang lại lợi ích rất lớn cho Việt Nam kể từ khi được đưa vào hoạt động năm 1997, nhưng ông cảnh báo về các tác động tiêu cực và các ý kiến bất đồng trên các trang mạng.

“Gần đây, các phần tử cơ hội trong nước và các thế lực thù địch ở nước ngoài đã lợi dụng Internet để truyền bá thông tin phá hoại đất nước, xuyên tạc chính sách của Đảng và Nhà nước ta”, Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông Nguyễn Bắc Sơn cho biết.

Việt Nam hiện có khoảng 31 triệu người sử dụng Internet, trong đó khoảng 73%  trong số họ đang ở dưới độ tuổi 35. Dân số Việt Nam hiện nay là 90 triệu người.

Không giống như Trung Quốc, chính phủ Việt Nam không thể lập tường lửa hoặc chặn người sử dụng truy cập đến các trang web. Vấn đề của Việt Nam hiện nay đang ở giai đoạn phức tạp vì kinh doanh Internet và thương mại là một phần quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế trong tương lai, nhưng đàn áp các quyền tự do Internet cũng sẽ dẫn đến việc làm suy giảm các triển vọng này.

Các công ty Internet của Hoa Kỳ như Google và Facebook muốn làm kinh doanh ở trong nước nhưng lại tỏ ra rất thận trọng với môi trường pháp lý tại đây. Blog của ông Đào hiện đang sử dụng giao diện Blogger thuộc Google.

Một blogger nổi tiếng khác cũng đã bị bắt hồi tháng trước với các cáo buộc tương tự như ông Đào. Tuy nhiên, cho đến nay ông vẫn chưa được đưa ra xét xử. Trong khi đó, một blogger khác đang phải chịu án tù 12 năm giam. Chính phủ cho biết Việt Nam không có ai bị bỏ tù vì bày tỏ quan điểm của họ một cách ôn hòa mà chỉ có những người vi phạm pháp luật.

© 2013 Bản tiếng Việt TẠP CHÍ PHÍA TRƯỚC

Lời người dịch: Hai bản văn về tình hình Đàng Trong vào khoảng cuối thập niên 1740 được dịch dưới đây là từ quyển sách nhan đề Oriental Repertory: Vựng Tập Phương Đông, của Công Ty Anh Quốc Về Đông Ấn Độ, xuất bản tại Luân Đôn từ năm 1793 đến 1797 tại Luân Đôn, và được biên tập bởi ông Alxander Dalrymple (sinh ngày 24 Tháng Bảy, 1737 – mất ngày 19 Tháng Sáu, 1808).  Ông Dalrimple là người được bổ nhiệm làm nhà hệ thống thủy đạo học (hydrographer) đầu tiên của Hải Quân Hoàng Gia Anh Quốc vào năm 1795, phụ trách việc vẽ các họa đồ đi biển.

       Oriental Repertory, như tên gọi, là sưu tập gồm bốn số (từ số I đến số IV) đầy đủ và đều đã được xuất bản trong thời gian từ 1791 đến 1797, dưới sự biên tập của Alxander Dalrymple, kẻ từ quê quán tại Edinburgh lên London vào năm 1752 và được chỉ định làm người soạn thảo văn thư  (writer) trong Công Ty Đông Ấn thuộc Anh, với nhiệm sổ đầu tiên là Madras, Ấn Độ.  Trong khi phục vụ tại Công Ty này, ông quan tâm đến các khả năng mậu dịch với vùng Đông Ấn Độ và Trung Hoa, và sau đó đã thương thào một hiệp ước với lãnh chúa đảo Sulu và đã thăm viếng Quảng Châu khi mới 22 tuổi.  Năm 1765, ông quay trở về London và được tuyển chọn thành một hội viên của Hiệp Hội Hoàng Gia (Royal Society).  Người ta tin rằng ông Dalrymple đã là kẻ chuyển giao tin tức cho Francis Beaufort để cải tiến và chế tạo ra máy đo sức gió khi hải hành mang tên Beaufort mà ngày nay vẫn còn được sử dụng.

       Ngay khi đương thời, Oriental Repertory được nhìn nhận là “sưu tập quý báu các dữ kiện về thương mại, lịch sử, các phong tục, và lịch sử thiên nhiên của vùng Đông Ấn Độ và Trung Hoa…”  “Công Ty Đông Ấn Độ đã tài trợ việc ấn hành các tập tài liệu với việc nhận mua 100 ấn bản trong 250 ấn bản in ra …”

       Về bài viết của Robert Kirsop được dịch dưới đây, chủ biên Dalrymple đã cho biết, trong Lời Giới Thiệu đề ngày 5 Tháng Mười Hai, 1791, cho Số II của Quyển Oriental Repertory, nơi các trang 3 và 4, như sau:

       “Bài Tường Trình về Đàng Trong của ông Kirsop, ngoài chân giá trị của nó, có lợi thế là một mắt xích trong Sợi Dây liên kết, của Sự Quen Thuộc của Âu Châu với Xứ Sở đó: Các Chú Thích một phần là từ Một Bản Thảo tiếng Tây Ban Nha, nằm trong tay ông Kirsop; và một phần từ một Bản Thảo tiếng Anh, mà theo tôi hiểu đã được viết bởi Bác Sĩ Duff, kẻ đã làm một Ông Quan (Mandareen) tại Đàng Trong”.

       Thời điểm của bài viết này nằm trong thời trị vì của Nguyễn Phúc Khoát, tức Vũ Vương, hay Chúa Vũ, kéo dài từ 1714 đến 1765 tại Đàng Trong.  Đàng Ngoài khi đó dưới quyền Chúa Trịnh Doanh (1740-1767) và Vua Lê Hiển Tông (1740-1786).

       Bản dịch này dịch thẳng từ nguyên bản ấn hành trong các năm đầu của thập niên 1790, với Anh ngữ có cách viết ít nhiều khác với ngày nay, như mẫu tự s vẫn còn được viết bằng mâu tự f (ví dụ, person vẫn viết là perfon), phần văn phạm vẫn chưa chuẩn, câu văn đôi khi trục trặc, nhưng không quá khó để hiểu được ý nghĩa một cách gần như chính xác, các từ hầu như được viết Hoa một cách tùy hứng, không theo quy tắc gì cả, hay có lẫn lộn cả các dấu hiệu thay cho từ ngữ trong bản văn, như hình cái mỏ neo thay cho các từ thả neo.  Người dịch cố giữ càng nhiều càng tốt các sự bất quy tắc này trong bản dịch để độc giả có thể hình dung phần nào nguyên bản Anh ngữ cách đây hơn 200 năm, ngoài bản chụp lại một trang từ nguyên bản..

       Trong sô I của Vựng Tập Đông Phương này, cũng có đăng tải các phần giới thiệu về phái bộ Bowyear của Công Ty Đông Ấn thuộc Anh sang Đàng Trong trong các năm 1695-7 cùng phần nhật ký của ông Bowyear, nơi các trang 65 đến 94.  Chủ biên Dalrymple đã nói về tập Voyage to Cochin-China của phái bộ Bowyear trong lời giới thiệu đề ngày 9 Tháng Tư, 1791 cho số I này như sau:

       “ Tập Voyage to Cochin-China, được trich xuất bởi chính tôi tại Madras, nhiều năm trước đây; tôi đã kiểm chứng nó với một Bản Thảo hiện vẫn giữ tại Nhà Đông Ấn (East India House), mà ông Thomas Wilkes đã cứu vớt, cùng với nhiều tài liệu kỳ lạ khác, ra khỏi sự hỗn độn và lãng quên, trong đống  các Tài Liệu Cũ của Công Ty Đông Ấn bị  vứt bỏ.”

       Bản dịch tập tài liệu này của Bowyear sẽ được ấn hành trên Gió O khi thuận tiện.     

*****

       COCHIN-CHINA (ĐÀNG TRONG), được gọi bởi người Trung Hoa và Dân Bản Xứ, là AYNAM (AN NAM), bao gồm cả CHAMPA (xứ CHÀM), và Tỉnh Miền Nam, giờ đây lệ thuộc nó, nằm ở Vĩ tuyến từ 10⁰50’ Bắc đến 17⁰40’ Bắc.  Hải cảng Mậu Dịch duy nhất là Faifoe (Hội An), ở Bắc vĩ tuyến 16^{0 a}, tọa lạc cách Biển khoảng 10 dặm, trên một Con Sông, có thể hải hành, trước đây dành cho các Thuyền Buồm lớn nhât, giờ đây chỉ dành cho các tàu có trọng tải khoảng 80 Tấn; Các Thuyền Buồm đậu cách xa Thị Trấn khoảng một hải lý, tại một Con Sông khác, có thông thương với con sông trước, nơi mà các chiếc Tàu có trọng tải 180 hay 200 Tấn có thể tiến vào dễ dàng.  Đàng trước các Con Sông này, cách (Đất Liền (the Main) (là vùng đất thấp) khoảng 3 hải lý, có Quần Đảo Champello (Cù Lao Chàm), tại Bắc Vĩ Tuyến 16⁰ 8’; bên trong Đảo lớn nhất, bạn có chỗ [trong nguyên bản có hình vẽ cái mỏ neo tàu ở đây, người dịch phỏng đoán hình mỏ neo này để thay cho từ ngữ thả neo.  Hình vẽ mỏ neo này sẽ còn xuất hiện nhiều lần sau này trong nguyên bản, chú của người dịch] thả neo tốt, khoảng 1 hay 2 dậm từ bờ biển [shoar trong nguyên bản, tiêng cổ trong Anh ngữ để chỉ bờ biền, chú của người dịch] khi địa thế chuyển từ hướng Đông Bắc (NE) sang Đông Bắc Đông (ENE), là nơi bạn phải (hình mỏ neo: thả neo), cho đến khi được phép mua bán, và nếu tàu của bạn đủ nhỏ, để tiến vào Con Sông.  Theo hướng Tây Bắc của Champello là một vùng đất rất cao, trên Đất Liền, xuất hiện như một Hòn Đảo, quanh nó, là Vịnh Đà Nẵng (Bay of Touron), có khả năng tiếp nhận Các Tàu lớn nhất, nơi Tàu Macao thả neo, hay bất kỳ Thuyền Buồm lớn nào, kéo theo quá nhiều nước tràn vào Sông Hội An; nhưng việc này rất bất tiện; Các Thuyền thường cần đến một tuần để thực hiện một Chuyến Đi, bằng tàu, từ Hội An ra. ^b

       Khi bạn đến nơi, Các Quan Chức lên trên tàu, “cho đến khi bạn có được Dấu Đóng Ấn Tín Của Vị Chúa, và lệ phí nhập nội của bạn được thỏa thuận, tùy theo kích thước chiếc Tàu của bạn, hay theo Hàng Hóa trên tàu; là việc họ sẽ cần đến một Bản Kiểm Mục (Account).  Có một nhân viên tại Faifoe, thuộc một văn phòng tương tự như văn phòng của Shabander [nhiều phần sai chính tả, có lẽ là Shebander, hay Shebunder, chỉ người chủ hải cảng, hay kẻ cai quản một hải cảng tại các đảo Đông Ấn Độ (East Indes), chú của người dịch], sẽ trợ giúp bạn, trong việc nhập nội; là người cần để đưa tặng quà biếu cuối cùng; mặc dù tôi tin rằng bạn sẽ không thể hoàn tất việc này, cho tới khi bạn có mặt tại chỗ nơi nó được giao dịch, luôn luôn ở Whey: Huế [?], nơi vị Chúa ngự trị, cách Hội An hai ngày đường; bởi đó là nơi tốt nhất để đẩy nhanh càng sớm càng tốt, nơi bạn sẽ hành động với nhiều sự chắc chắn hơn và không sợ bị lừa gạt bởi bất kỳ Viên Chức cấp thấp nào, có thể giả bộ như ông ta có đủ thẩm quyền để phục vụ bạn. ^c  Tại Triều Đình, Viên Quan Lại duy nhất, có thẩm quyền giải quyết cho bạn là Ung chee mo: Ông Cơ Mật [?]; người mà vị Chúa tín nhiệm, và tham khảo trong mọi trường hợp cụ thể, liên quan đến Thương Mại, và là người mà bạn nhất thiết phải kết làm bạn; Ông ta là một Nhân Vật rất vĩ đại, và mới nhậm chức trong năm 1750.  Những gì thương thảo về Mậu Dịch với vị Chúa, sẽ được giao dịch bởi viên Thái Giám thứ nhì, người Thâu Ngân Viên của Chúa không có Dinh Phủ riêng, kẻ mà một số quà tặng nhỏ sẽ cần biếu: Tàu Macao Ship có trọng tải khoảng 500 tấn, đóng hàng năm 3000 Quan [tiếng Việt trong nguyên bản, chú của người dịch] (ngoài các tặng phẩm biếu các Quan Chức của vị Chúa) và có mọi sắc thuế được giải trừ, theo luật lệ của Xứ Sở, là 12 Phần Trăm [trong nguyên bản có hình trông giống như chữ P hoa viết tay trước từ Cent, chú của người dịch] trên mọi hàng hóa nhập cảng; nhưng tỷ lệ đó luôn luôn được miễn giảm và tình tròn thành một tổng số tiền, được thỏa thuận vào lần nhập nội đầu tiên của bạn; ^d và, trong khi đang ở đó, bạn có thể đồng ý tùy ý muốn của bạn để có một chiếc Tàu, với bất kỳ Trọng Tải (Burthen) nào, sẽ lại đến vào năm khác: người Trung Hoa luôn luôn có một sổ thông hành cho mỗi Thuyền Buồm của họ, và trả từ 1 đến 2000 Quan mỗi năm.

       Khó khăn nhất ở đây, (khi có thể bạn không quen thuộc với Ngôn Ngữ của họ) là việc giao dịch mọi Công Việc của bạn xuyên qua một Nhà Ngữ Học [Linguist trong nguyên bản, ở đây có nghĩa thông dịch viên, chú của người dịch], kẻ lúc nào cũng ở bên bạn, và sống trong nhà bạn; họ thường được trả 2 hay 300 Quan mỗi mùa, ^e ngoài phụ bổng, sẽ khó để gạt bỏ khoản này; Chỉ có ba nhà ngữ học chuyên môn, ^f Miguel, Gregorio, và Thomas; Miguel phục vụ tiếng Pháp, và đồng nghiêp, thồng minh và có khả năng nhất, là, và với Thomas, khi còn trẻ được mang đi bởi Đức Ông Friel đến Pondicherry, và ở đó đã trở thành tín đồ Thiên Chúa và được dậy dỗ để nói tiếng Bồ Đào Nha; Gregorio phục vụ cho người Macao.  Nếu ba người này đang bận việc, còn có hai người nữa có thể thay phiên nhau phục vụ cho bạn, Manico, và Ông (Monsieur) Paulo; họ đều nói tiếng Bồ Đào Nha, ngoài Paulo là kẻ thông thạo tiếng Pháp; nếu vào lúc bạn đến Hội An, bạn sẽ bị thua thiệt rất nhiều vì thiếu một người thông dịch, cho đến khi bạn tới Triều Đình, nhiều phần bạn sẽ tìm được một vài người có thể làm việc trong 2 hay 3 ngày tại Trụ Sở Bồ Đào Nha (Portuguese house), cơ quan mà thường quanh năm có nhân viên tại Hội An; nếu không, khi đó điều đáng làm là nạp đơn lên Quan Cai Quản (Governing Mandarine), nơi để gửi đơn xin một trong các nhà ngữ học nêu trên từ Triều Đình.  Việc đó rất hay và cụ thể, nhằm giữ ông ta trong tầm chú ý của bạn, bởi trên đó sự thành công lớn lao của bạn tùy thuộc vào; nhưng bất kỳ người nào nhắm đển việc có được một công cuộc Mậu Dịch dễ dàng và thành công thuận thảo, với Đàng Trong, phải bắt đầu càng sớm càng tốt học hỏi ngôn ngữ của họ, điều có thể dễ dàng đạt được; mặc dù Hán tự có được dùng, để diễn đạt các sự việc và ý nghĩa nổi tiếng, song tiếng nói thì hoàn toàn khác biệt, và thuộc một loại diễn đạt giản dị và dễ dàng hơn nhiều.

       Người Trung Hoa chiếm thị phần lớn nhất trong Mậu Dịch của Đàng Trong, (chở đến đó Kẽm ^g [Toothenague  trong nguyên bản, tiếng Anh cổ, ngày nay được viết là tutenag, chú của người dịch], hàng hóa Trung Hoa, Trà, và số lượng lớn các Loại Củ Rễ và Cây Thuốc) và một ít hàng được chở tới, từ bất kỳ nơi nào của Ấn Độ, khiến rất khó tiên liệu về những Hàng Hóa nào có thể đáp ứng cho Hải Cảng đó; Thiếc sẽ bán được, 22 đến 25 Quan /Tạ, không thể nào bị lỗ khi tính theo Dollars; Kẽm được mua trọn gói bởi vị Chúa, với giá 13 và 14 Quan/Tạ; và Các Thử Nghiệm có thể được thực hiện về mặt hàng Gỗ Đàn Hương (Sandal Wood) và Hạt Tiêu;  một ít hàng dao kéo sẽ bán được; sẽ không cần số Vốn lớn lao để mua được một Chuyến Hàng Đường Mía, cho một chiếc Tàu nhỏ, sẽ là món hàng thích đáng nhất, ưu tiên gửi đi; doanh lợi của các Số Tiền Thu về sè trả lời, nếu bạn chỉ có chính mình trong số Vốn bỏ ra ở đó.  Một loại Đồng tiền (Cash: hiện kim), được chế tạo bằng Kẽm, là Tiền Tệ duy nhất của Xứ Sở, 600 Đồng bằng một Quan, có giá trị gần sát nhất với hai Rupees, ^h và được chia thành 10 Mace [?, nhiều phần đây là cách viết sai của danh từ Hán Việt, có âm đọc là Mạch, đơn vị tiền tệ chính thức dưới Quan nhưng trên Đồng, tuy nhiên dân chúng thường gọi bằng tiếng Việt là Tiền, chú của người dịch] hay Tean (? Tiền), trị giá mỗi Tiền là 60 Đồng; tất cả được xâu thành chuỗi với nhau, và được phân cách bằng một nút thắt, ở mỗi Mạch (hay Tiền): Những đồng tiên bạn nhận được từ vị Chúa thì luôn luôn nguyên chất và mới, ⁱ và có thể lại dùng để thanh toán, mà không có bất kỳ sự nghi ngờ nào về sự thiếu hụt; nhưng trong các giao dịch của bạn với bất kỳ người nào khác, bạn phải chịu nhận các Đồng tiền cũ và pha tạp [kim loại khác], rất khó khăn để chi tiêu lần nữa, ngoài việc bị mất mát khoảng 4 hay 5 phần Trăm.  Vị Chúa tinh lọc và đúc tất cả số Bạc của ông thành Các Nén nặng 10 Lạng (Tale), mà ông đôi khi dùng để trả lương cho Các Binh Sĩ của ông, với giá 20 Quan mỗi nén, nhưng chúng không bao giờ cao hơn giá đương hành, được bán với giá 16 hay 17 Quan; Bạc rất ít khi được sử dụng ngoài việc trang điểm cho Vũ Khí của họ.

       Các số đo về Trọng Lượng thì giống y như bên Trung Hoa, và họ dùng Dodgins [trong nguyên bản, không thấy có trong các tự điển Anh ngữ ngày nay, phỏng đoán là các loại rổ, thúng, sọt v.v…được dùng để đong và cân, với sự ước định một trọng lượng thảo thuận nào đó cho mỗi rổ, sọt, thúng, chú của người dịch] theo cùng cách thức; duy chỉ với Đường Mía là họ định chúng nhiều hơn phân nửa so với bất kỳ Sản Vật nào khác; như thế bạn có 150 Cân Trung Hoa [China Cattys: Đơn vị đo trọng lượng tại Đông Nam Á, bằng 1 cân rưỡi của Anh hay khoảng 600 grams, chú của người dịch] thông thường, hay 200 cân Anh (lbs) cho mỗi 100 Cân hay 1 Tạ (Pecul) Đường; dù thế phần lớn người Trung Hoa cân nặng thêm 10 Cân, khiến cho một Tạ Đường Mía bằng 160 Cân Trung Hoa thông thường. ^j

       Sản Phẩm tốt nhất mà Xứ Sở sản xuất, cho một Chuyến Hàng, là Đường: Kẹo Đường (Sugar Candy) tốt nhất thường được bán từ 5 Quan 2 Tiền (5^Q2^M) đên 4 Quan 5 Tiền (4^Q5^M) mỗi Tạ; ^k  Đường Bột Trắng Mịn, từ 4 Quan đên 3 Quan 5 Tiền, loại trung bình, giống như đường của Manila, vào khoảng 3 Quan, và Đường Bột Màu Nâu, từ 2 Quan 6 Tiền đến 2 Quan.  Giá được hạ xuống để bán trong các Tháng Sáu, Bẩy, và Tám; nhưng khối lượng lớn nhất [là] trong nửa tháng cuối của Tháng Bẩy, ^l khi người Trung Hoa bận rộn mua nhẵn hết đường để chở về Trung Hoa; Đại Lý Bồ Đào Nha (Portuguese Factor), có phép đặt tại đó, thường mua trong nửa tháng cuối của Tháng Tám và Tháng Chín, sau khi Tàu của họ [người Trung Hoa] và mọi Thuyền Buồm đã rời khỏi, rẻ hơn một cách đáng kể so với các giá nêu trên; Các Phụ Nữ đôi khi sẽ ngồi trên đường phố với các Mẫu Đường nhỏ, nhưng các kẻ thường đến nhà của các người đàn bà đó là các người mua với khối lượng lớn, và sau khi giá cả được thỏa thuận, theo Mẫu Đường này, họ sẽ mang tất cả số đường đến Sân của bạn; và ở đó, trước khi được cân, từng rổ (thúng, sọt) được dò bởi một cây soi thon, nhọn một đầu, theo đó bạn có thể dễ dàng phát hiện bất kỳ sự gian trá nào; nó luôn luôn đựng trong các chiếc rổ vô cùng bất tiện nặng 4 hay 500 Weight [? không rõ trọng lượng của đơn vị này, có thể là cân Anh (pound), chú của người dịch] mỗi rổ, ^m  và mỗi Parcel (Mảnh, Khu, Kiện) (có thể từ 5 đến 15 Rổ) thuộc loại đường khác; vì lý do đó thường bắt đầu đổ tất cả số Đường của bạn ra, và trộn thật đều với nhau để đạt tới độ gần đống nhất về phẩm chất, và với phí tổn riêng của bạn, đổ lại vào các Rổ nhỏ hơn. ⁿ Họ có đầy hàng Lụa, ^o mà họ sản xuất lấy trong phần lớn các gia đình, chỉ dành cho y phục của chính họ; dù thế, nếu họ, cách nào khác có nhu cầu về loại Sản Phẩm đó, sẽ mau chóng nâng nó lên mức hoàn hảo tuyệt vời y như tại Trung Hoa.  Người Bồ Đào Nha đã khiến họ làm ra một số lụa có Sọc Màu Nâu chán ngắt, nhằm đáp ứng cho việc chở đến Macao, và xuất cảng lại sang nhiều nơi của Ấn Độ.  Xứ sở sản xuất số Quặng Sắt (Iron-Ore) vô cùng phong phú, mà họ chỉ tinh chế nhừng gì phục vụ cho chính họ; ^p và giống như Vàng (Gold), chính yếu qua tay của vị Chúa,  và được đúc thành các Thanh (Barrs), hay Thỏi (hay Nén: Ingots) nhỏ, từng 10 Lạng (Tales) một; mà với triện đóng của vị Chúa, luôn luôn được chuyển sang Trung Hoa với độ ròng 94 (94 Touch), nhưng các thỏi như thế không có [độ ròng như thế], thì không đáng tin cậy; trước đây được bán với giá từ 150 đến 190 Quan mỗi Thanh; nhưng kể từ khi Đồng tiền bằng Kẽm được sử dụng quá nhiều, đã lên giá từ 200 đến 225 Quan.  Họ có một loại rất tốt Gỗ Aagala-Wood [?], nhưng sự xuất cảng bị cấm đoán. ^q

       Những quà tặng ^r có thể được chấp nhận nhiều nhất là Các Tấm Vải Khổ Lớn hạng tốt, Các Đồng Hồ Treo Tường Và Đồng Hồ Đeo Tay kỳ lạ; bất kỳ Vũ Khí kỳ lạ nào; một Dụng Cụ Theo Dõi Thời Tiết [như Phong Vũ Biểu]; Các Dụng Cụ để Quan Sát Thiên Văn, Kính Thiên Văn nhỏ, Khăn dài, loại Tốt, Vải bóng như gợn sóng hay vải trắng hạng tốt (vải nhiễu) [Morees or Cambrick: hai từ ngữ này không có trong các từ điển Anh ngữ ngày nay, người dịch phỏng đoán là Moirés or Cambric và dịch theo sự ức đoán này, tức vải nhiễu], một Thanh Kiếm nhỏ đẹp đẽ, Các Con Chó thuộc giống tốt, Các Chiếc Gậy (hay Roi), phần lớn các thứ này là do chính vị Chúa khuyên cáo mang đến cho ông.

       Thành phố nơi vị Chúa cư ngụ, được gọi, bởi người Trung Hoa và Dân Bản Xứ, là Whey [Huế], Bắc vĩ tuyến 16⁰48’, cách biển khoảng 25 dậm, trên một con sông, nơi cửa sông ở hướng Tây Bắc nghiêng sang Tây (NWbW) đối với Cù Lao Chàm (Champello), và tọa lạc tại Bắc Vĩ Tuyến 16⁰55’nơi họ có một Hoạt Động Mậu Dịch lớn lao, từ Kancao [nhiều phần là Cancao, tức Hà tiên, chú của người dịch], và mọi nơi trên bở biển của chính họ, bởi Các Tàu trọng tải 50 hay 60 Tấn, có thể dễ dàng ngược dòng lên đến Thành Phố, nhưng Cồn Cát thì gây trở ngại, vào lúc nước thấp chỉ sâu có 4 bộ Anh; Thành Phố thì rất rộng mở, đông dân cư và các nhà cửa thì rải rác [stragling trong nguyên bản, Anh ngữ ngày nay viết là straggling, chú của người dịch]; nhiều phụ lưu của Con Sông, hội tụ nhau ở đây, khiến cho nó rất thú vị; và sự chuyên chở, từ nơi này đến nơi kia, phần lớn trên sông; vì lý do này, mọi Gia Đình khá giả đều có một Chiếc Thuyền có mui che rộng rãi, và có các chiếc thuyền khác được cho thuê, có thể được gọi đò tại bất kỳ nơi nào: Các Đường Phố, gần Hoàng Cung, thì ngay ngắn, dài, và rất rộng: Hoàng Cung có hình Vuông chính xác, vào khoảng 500 bước, có tường thành và bao quanh bởi Các Khẩu Súng, không có các bức tường che chắn, rất lộn xộn và được gắn một cách cẩu thả; hầu như chỉ để bày hàng; Bên Hông cạnh Con Sông có 3 Cổng tráng lệ, trước đó là một Cung Điện nhỏ trên Con Sông, được dựng trên các cọc với nhiều gian buồng ngăn nắp, và không xa được rào lại bằng các hàng cọc [pallisadoes, Anh ngữ ngày nay viết là palisade(s), chú của người dịch], chừa lại bên trong chỗ đủ cho các Chiếc Thuyền câu cá, làm trò giải trí cho Chúa và Các Phi Tần của ông.

       Thị Trấn Hội An thì lớn hơn một con đường hẹp rất dài một chút, chỉ đủ chỗ cho một dẫy Nhà, trên phía cạnh Con Sông, các ngôi nhà tốt nhất, được xây với mục đích cho Các Nhà Mậu Dịch Trung Hoa thuê mướn, ở bên phía đối diện, sẽ mang về từ 200 đến 500 Quan mỗi Mùa; ^s có các căn nhà khác nhỏ hơn, nhưng cũng đủ rộng rãi, có thể thuê được với giá 8 hay 12 Quan mỗi Tháng.

      Hình Thức Chính Quyền, gần giống như tại Trung Hoa, cũng như về ngạch trật. và phẩm chất của Các Quan Lại (Mandarines), nhiều người trong họ thuộc dòng giống Trung Hoa, đã tỵ nạn ở đó, vào lúc có cuộc Chinh Phục Của Dân Mông Cổ (Tartar Conquest); người dân Đàng Trong có búi tóc được cột lại, vẫn giữ lại nguyên y phục và dần ăn mặc như người Trung Hoa đã mặc, trước khi họ gặp phải sự ghét bỏ đó.  Họ có một sự Kiêu Hãnh lớn lao, mặc dù đủ lịch sự, dùng nhiều nghi lễ trong cách cư xử của họ, và tính trọng Hình Thức trong cách ăn mặc của họ; hơi hám lợi, nhưng không phải là các kẻ lừa đảo; cũng lịch sự không kém các người Trung Hoa, có ý kiến thiện cảm hơn về Các Người Ngoại Quốc, các kẻ mà Các Quan Lại giỏi giang nhất sè tiếp đón, và chiêu đãi rất tử tế, trong các Cuộc Thăm Viếng của họ. ^t  Các Phụ Nữ có rất nhiều tự do, rất siêng năng, và không lấy làm ngại ngùng [seruple trong nguyên bản, người dịch phỏng đoán do sắp chữ sai, nhiều phần là scruple] trong việc nói chuyện và thương thảo với Các Người Ngoại quốc; và công việc nhà của bạn sẽ không bao giờ được quản lý một cách đúng đắn, cho tới khi được đặt dưới sự chăm sóc của một người trong họ, kẻ, giữa các Dịch Vụ cần thiết khác, sẽ rất trung thành, trong công việc tẻ nhạt đếm tiền Đồng của bạn, nhưng bạn đừng bao giờ lấy một người mà không được giới thiệu một cách kỹ lưỡng. ^u

       Xứ Sở gần Biển, phần lớn có địa thế thấp, rất phì nhiêu và được dẫn nước đầy đủ bởi Các Con Sông: nhưng hơi xa hơn vào phía trong, địa thế thì cao và nhiều núi đồi; do đó họ có nhiều Gỗ Cây và Ván, đặc biệt gỗ Tindolo; ^v  mà với sự phong phú của Xứ Sở, lôi cuốn người Trung Hoa đến đóng nhiều Thuyền Buồm của họ tại đó; Gạo, và đủ mọi loại Rau, họ có thừa thãi, và các Thực Phẩm thông thường khác: Có nhiều Voi tại Xứ Sở, nhưng ít con được nuôi giữ, chỉ dành cho sự sử dụng của vị Chúa * ^w [chỗ này bị mờ, không rõ trong nguyên bản] mà Chúa ra lệnh huấn luyện chúng thường xuyên, và giữ đúng theo nhiều mệnh lệnh, * ^w [chỗ bị mờ, không rõ trong nguyên bản]     gần Hoàng Cung của Chúa, cũng có rất nhiều Con Ngựa nhỏ nhanh nhẹn, được nuôi dưỡng rất nhiều khắp Nước.

*****

CÁC CÁCH THỨC HÀNH ĐỘNG CỦA NGƯỜI PHÁP, VÀ MỘT SỐ LÝ DO CHO SỰ THẤT BẠI CỦA HỌ TẠI ĐÀNG TRONG, TRONG NĂM 1749

       Họ, với nhiều xác xuất nhất, được khuyến khích bởi Các Giáo Sĩ Truyền Đạo (Missionarys), và Ông (Mons.) Friel (người đã ở đó ít năm trước đây, trên đường từ Trung Hoa đến Bờ Biển Coromandel: Coast of Coromandel [thuộc Đông Nam Ấn Độ, chú của người dịch]) đến nơi, và ít nhất có đặc quyền của một đại lý để ở lại đó; Ông Le Poivre, kẻ đã ở đó trước đây, được phái đến với Tư cách Ủy Viên: Commissaire của Quốc Vương Pháp, và ông Laurens là Viên Chức Phụ Trách Thương Mại (Supercargoe) của chiếc Tàu, và được chỉ định lưu trú ở đó.  Khi tới nơi Le Poivre đã vội vã đến Triều Đình trong cung cách oai vệ với các cận vệ và đoàn tùy tùng và đã thực hiện ở đó một sự xuất hiện rất huy hoàng: Ông có một Lá Thư, từ Quốc Vương nước Pháp, khẩn nài Tình Hữu Nghị của Vị Chúa Đàng Trong, và ông đã dâng lên vị Chúa Bức Hình Quốc Vương nước Pháp trên quốc huy, một cặp ngựa nhỏ đáng thương, một cặp Gương soi khổ lớn, một Kính Thiên Văn, và nhiều vật tầm thường khác.  Tiền Dự Trữ của họ chính yếu là Đô La (Dollars) mà họ có thể bán khi mới đến cho người Bồ Đào Nha, nhưng nhằm nâng cao giá hơn, họ xin Đóng Ấn Của Vị Chúa trên đó, để lưu hành như Tiền tệ của Xứ Sở, với tỷ giá bằng 1 Quan 2 Tiền và một vài Đồng lẻ, và vị Chúa, tự bản thân không đổi đồng nào ở tỷ giá đó, dễ dàng chấp thuận nó, dù cao hơn thực giá khoảng 8 phần trăm; người dân trong nước khám phá ra điều này, né tránh buôn bán với họ, và với toàn thể Chuyến Hàng của họ, họ đã không thể mua được nhiều hơn khoảng 1000 Tạ Đường Mía; và mang phần lớn tiền Đô La đi với họ.  Thực sự nhờ các Tặng Phẩm của họ với vị Chúa, và sự ân cần thường xuyên đối với ông, vị Chúa đã miễn cho họ Mọi Lệ Phí Hải Cảng, và luôn luôn đối xử với họ cực kỳ lịch sự.  Vì tính dễ dài này của Chúa Vương, đã dẫn dắt Le Poivre đên việc coi nhẹ và bất chấp các Quan Thượng Thư của vị Chúa, đã khơi động sự bực bội của họ, cũng như một sự chú ý đến những gì có thể là chủ đích của một Giống Dân đã mang lại một nỗi ngờ vực, qua dáng vẻ cao ngạo của họ, hẳn phải có một vài điều gì khác để nhắm đến, hơn là chỉ có việc mua và bán? ^x  Họ trước tiên khởi sự với việc mua chuộc nhà Ngữ Học [thông dịch viên], bởi họ nhận thấy ông Le Poivre lúc nào cũng mơn trớn anh ta, gần như thể làm anh ta trở thành Tình Nhân của ông, và bằng phương pháp này đã sớm khám phá ra toàn thể các ý đồ của ông ta trước khi ông ta đã nghĩ rằng đây là lúc để thực hiện chúng; tôi không thể giả vờ để phô bày công khai một cách đặc biệt rằng chúng [các ý đồ] là gì, mặc dù tôi chắc chắn rằng sự khám phá đã tạo ra một sự ngạc nhiên khác thường trong Các Quan Lại, và làm họ sững sờ với Các Ý Tưởng kinh khiếp về Các Khẩu Đại Pháo, các bức tường cao, và Các Ranh Giới giới hạn ngân cấm họ, và được sở hữu bởi Các Người Ngoại Quốc tại trung tâm của Xứ Sở chính họ: Nhà Ngữ Học thường được giới thiệu một cách riêng tư với vị Chúa, và trở nên được lòng rất nhiều với Các Quan Lại, trong khi Các Bí Mật của Le Poivre được tiếp tục đổ dồn về anh ta [nhà ngữ học]: Họ vần cư xử bình thường với nhau; Le Poivre tiếp tục vui vẻ, luôn luôn ra sức tuyên truyền họ về tính vĩ đại của Quốc Vương ông ta, và những kết quả sẽ mang lại cho vị Chúa Đàng Trong để có một Người Bạn như thế; thái độ này, vị Chúa nghĩ là giả tạo, càng làm tăng thêm sự bất mãn của Ngài, và sau cùng Chúa trở nên mệt mỏi, và muốn họ ra đi; và khi đó, Le Poivre, bị thất vọng một cách lớn lao, tìm cách ép buộc trên một số đề nghị đáng tởm, nhằm giúp Người Dân Nước ông được chiếm ngụ một mảnh Đất nhỏ, và vị Chúa đã lạnh lùng giáng xuống ông ta một sự từ khước: Tôi không rõ là liệu ông Laurens đã bị bác bỏ Phép để cư trú trong nước hay không, hay liệu ông ta đã khước từ Giấy Phép, như không cần thiết, sau nhiều sự thất vọng khác cụ thể hơn: họ [người Pháp] đã không khám phá sự đánh lừa của Nhà Ngữ Học, cho đên gần lúc ra đi, và khi họ nhận thấy, rằng anh ta đã chơi khăm và lừa dối họ, trong hầu hết mọi việc đã được úy thác cho anh ta; vào lúc khởi hành, họ mời anh ta lên tàu, với một số lý do giả vờ cần giải quyết Các Bản Kiểm Mục, và bằng vũ lực, bắt anh ta mang đi; trước thời điểm này, họ đã khởi sự hành động trong một cung cách rất cứng rắn và cáu kỉnh với người Dân Bản Xứ; nhưng Hành Động cuối cùng này (như thể họ không thèm quan tâm đến những phiền nhiễu có thể khiến các Kẻ Lân Cận họ dính líu vào) khiến cho cả Nước trong cơn náo động; và các lực lượng đã được phái đến mọi vùng, để chặn Con Tàu lại, nếu nó có ghé vào bất kỳ nơi nào trên các Bờ Biển của họ:  Trước thời điểm này, người Đàng Trong chưa hề biết đến sự khác biệt giữa Các Người Âu Châu; Trong lá thư của Vua [nước Pháp], họ được cảnh giác rằng không nên có bất kỳ sự buôn bán nào với Anh Quốc hay Hòa Lan, ^y  điều này đã góp phần mang lại cho vị Chúa một sự nghi ngờ về sự thành thật của họ, ngoài việc đên nơi với sự giới thiệu của Ông Friel, kẻ trước đây đã có hành vi rất xấu; bởi khi ông ta ở đó, vị Chúa, muốn khuyến khích ông ta quay trở lại để mua bán, điều mà ông ta tự cam kết sẽ làm, đã hứa cung cấp cho ông ta số Vàng trị giá 150 Quan, một Thỏi (Nén), đã cho ông ta các Khoản Hoa Hồng trên nhiều Món Hàng Quý Hiếm Âu Châu, và đủ số Vàng để mua chúng; cũng thế, theo lời thỉnh cầu của chính ông ta, đã gửi hai Thiếu Niên đi với ông, để học tập Các Ngôn Ngữ Âu Châu; ba năm sau đó, các Chàng Trai này bị bỏ lại, không tiền bạc, trên đường đến Macao; và vị Chúa đã không nghe thấy gì nữa về Friel, hay về tiền bạc của mình, cho đến khi sau này vị chúa buộc các Giáo Sĩ Truyền Đạo phải trả lại.

       Chiếc Tàu Macao đến nơi trong Tháng Ba 1750, vào khoảng hai Tháng sau khi người Pháp đã rời khỏi, khi đó mọi Thư Từ, và bất cứ thư gì gửi đến cho Các Giáo Sĩ Truyền Đạo, đều bị tịch thu, và đã có các sự giải thích khác nhau về họ bởi người Bồ Đào Nha, những người mà họ đã giam giữ vì mục đích đó, nhưng không bị khám phá là có gây tổn hại hay đụng chạm với Chính Quyền; dù thế, để giải quyết mọi sự ngờ vực, họ nghĩ họ không có thể làm gì ít hơn là việc tống xuất tất cả Các Giáo Sĩ Thiên Chúa Giáo ra khỏi Xứ Sở ^z ;  và theo đó họ đều bị đặt dưới sự Canh Giữ, cho đến Tháng Tám tới, họ đã đi đến Macao bằng Tàu Bồ Đào Nha, ngoại trừ một người Đức, người dậy môn Vật Lý [Physick (sic) trong nguyên bản], được giữ để phục vụ gia đình của Chúa; phần lớn các Nhà Thờ của họ bị san thành Bình Địa, và Các Sách Vở Giấy Tờ của họ đều bị tiêu hủy, Các Giáo Sĩ người Pháp thì nổi bất với sự canh gác của các Binh Sĩ, đi kèm họ tới Hội An, trong khi số còn lại, tự do đi xuông đó cùng với vị Thuyền trưởng Bồ Đào Nha./-           

_____

CHÚ THÍCH

a) Có một phần bị mờ xóa, khiến cho ta không rõ là Vĩ tuyến có chính xác là tròn 16⁰ hay không, nhưng điều này cũng không quan trọng mấy, bởi Các Vĩ Tuyến cũng đã không chính xác.

b) Một MS [nhiều phần là chữ viết tắt của từ Manuscript: bản thảo, chú của người dịch] bằng Anh ngữ, có nói “Tại Đà Nẵng (Touron) bạn ‘thả neo’ (hình mỏ neo) gần một Thị Trấn hướng Tây Nam (SW), nơi có một Con Sông, lưu thông, bằng một Kinh Đào (được nạo vét hàng năm cho Các Đoàn Triều Cống của Chúa thông qua) với Sông Hội An (River of Faifoe); và xuyên qua đó Thuyền của bạn có thể đi qua”.

c) Bản Thảo Anh ngữ. “Không quá quan trọng là liệu bạn có thể yết kiến Chúa Vương hay không, nếu bạn có thể tiến hành được công việc của mình mà không cần đến nó; bởi nó sẽ gây tốn phí lớn lao cho bạn bằng các quà biếu để có một cuộc yết kiến với Chúa Vương; Bạn phải nạp đơn trước tiên lên quan Ung Kay An [?], người phụ trách điều khiển mọi việc thương mại, Văn Phòng ông ta tương tự như văn phòng của một Shabander, và cuộc hội kiến của bạn với Chúa Vương sẽ vô ích, nếu bạn trước tiên không tìm cách lấy lòng ông ta bằng các món quà hậu hĩ.  Người Pháp [nói về ông Le Poivre, xem ở phần sau, chú của người dịch], trong năm 1749, đã làm mọi việc với sự trịch thượng, xem thường ông Quan này, bởi vì họ đã có các cuộc hội kiến với Chúa Vương; vị Chúa, nghĩ mình đứng trên việc giải quyết các sự vụ về Mậu Dịch, đã chuyển mọi việc về cho vị Quan này, và Ông ta đã tận dụng cơ hội tạo ra sự Thất Bại của người Pháp; và chính bởi sự xúc xiểm của ông ta mà tất cả các Nhà Truyền Giáo đã bị ngăn cấm trong năm đó.”

d) Một Bản Thảo tiếng Tây Ban Nha, trong bản viết của ông Kirsop, ghi “khoản tiền, theo tin tức mà tôi nhận được, sẽ là 2000 Coans (Quan), có thể hơn kém một chút, cho một chiếc tàu như chiếc của Gaspar {có trọng tải khoảng 200 Tẩn} với một Chuyến Hàng trị giá 60 hay 70,000 đô la [Tây Ban Nha, khi đó chưa có đô la Mỹ, chú của người dịch] .”  Bản Thảo Tiếng Anh ghi “Các Thuế Quan trên mọi vật nhập cảng là 12 Phần Trăm, nhưng bạn phải lập một tờ Báo Cáo về những Hàng Hóa bạn  đã có, và đồng ý để trả một Tổng Số nào đó, mọi lần khi chiếc Tàu đến đó, người Bô Đào Nha đóng tiền hàng năm cho các chiếc Tàu của họ 300 Quan [tiếng Việt trong nguyên bản, chú của người dịch] [q? 3000?, chú trong nguyên bản] và người Trung Hoa đóng khoảng 1500 hay 2000 tùy theo kích thước các Thuyền Buồm của họ, tổng số nạp thì luôn luôn được xác định cụ thể trong Dấu Ấn Tín đóng cho bạn”.

e) Bản Thảo tiếng Anh ghi “tiền trả thông thường là 100 Quan hay hơn tùy theo Lô Hàng của bạn, và bạn phải chấp nhận, mặc dù mặc nhiên, các  “ngoại bổng” ngẫu thu.   Bản Thảo Tiếng Tây Ban Nha ghi, “200 hay 250 Coans, nhưng sẽ là một lợi điểm lớn lao để mang theo một người Lai Giông (Mestizo) nói được tiếng Amoy [phát âm theo thổ ngữ Min Nan (Mân Nam) chỉ Hạ Môn, thuộc tỉnh Phúc Kiến,  đối diện với đảo Đài Loan, chú của người dịch], bởi hầu hết các Quan Lại và Các Thương Gia hiểu được tiếng đó.

f) Bản Thảo tiếng Anh ghi “ người có khả năng duy nhất, Gregorie, đang phục vụ cho người Bồ Đào Nha, người này sẽ làm công việc cho bạn và bạn có thể tín thác công việc của bạn cho ông ta; nhưng ông ta là kẻ Sắc Bén duy nhất, có thể, và sẽ, dối gạt bạn mà bạn không biết; Thomas, một người trẻ tuổi, kẻ đã từng ở trên Bờ Biển Coromandel với ông Frial, anh ta thì biếng nhác và mê uống rượu, nhưng có thể dễ điều khiển, và sắc bén, cùng có nhiều sự bảo đảm; Maniko, kẻ duy nhất xứng đáng tuyển dụng khi hai người kia không cung ứng, họ đều nói tiếng Bồ Đào Nha.  Và còn một người nữa, Ông Paul, nói tiếng Pháp.”

g) Bản Thảo tiếng Anh ghi “ Không có gì tốt hơn, hay hiếm có bất kỳ vật gì khác sẽ tốt như thế, để chở tới Đàng Trong Kẽm (Toothenague), thứ đồ mà vị Chúa Vương luôn luôn thu mua toàn bộ cho chính ông, thường với giá 14 Quan mỗi Tạ (pecul).  Bạn sẽ nhận thấy trong số kẽm bạn bán cho vị Chúa Vương, bạn sẽ mất đi 3 Phần Trăm trọng lượng.  Nếu một chiếc Tàu đi từ Ấn Độ vào nửa sau của Tháng Tư, sẽ an toàn nhất để chở Kẽm, nếu có thể mua được giá rẻ, rằng bạn có thể có tiền riêng của mình để mua nó, bởi bạn sè có lợi để nhận được Tiền Mới từ vị Chúa: Nhưng nếu Vàng có giá cao, bạn sẽ không mất gì bằng việc mang theo Đô La, và bán chúng khi bạn cập bến Bồ Đào Nha hay Trung Hoa; những người, không có khả năng đầu từ sớ tiền thu từ Kẽm bằng [việc thu mua] Đường Mía, đôi khi bị bắt buộc phải mang theo Vàng, với một sự bất lợi lớn lao: phần lớn nhất trong số dự trữ của bạn phải là đồng Đô La, hay Kẽm, bởi các Hàng Hóa khác sẽ không nên trông mong ở lần bán đầu tiên, cho đến khi chúng được thử nghiệm; ngoại trừ một ít Dao Kéo (Cutlery), các Dao Bấm và Kéo loại rẻ tiền, thứ mà tôi chắc sẽ bán chạy; một ít sấp vải nhỏ nhiều loại khác nhau, có thể mang để thử bán, và một Thanh Kiếm, hay hai, của vị Chúa Tể”.  Bản Thảo tiếng Tây Ban Nha ghi, “sẽ không bị thua lỗ trên Tiền Vỏ Ốc (Cowries), phẩm son (Cochineal), chất Sulfure, Balate [?] (hay Ốc Sên Biển) và Blue Dye (Tinta Azul: thuốc nhuộm màu xanh da trời) nhưng chỉ nên chở đến vào khoảng 5 hay 6000 Đô La cho chuyến Du Hành đầu tiên”.

h) Bản Thảo tiếng Tây Ban Nha ghi “7 Riales (7/8 một Đô La) là tỷ suất, hơn kém đôi chút, mà đồng Đô La có thể được bán”.

i) Bản Thảo tiếng Anh ghi “ và [có giá trị] nhiều hơn 8 Phần Trăm, so với tiền cũ, phần mà bạn chắc chắn sẽ nhận được, nếu bạn trao đổi với bất kỳ người nào khác ngoài vị Chúa Vương.   

j) Bản Thảo tiếng Anh ghi “Các Số Đo Trọng Lượng, tại Đàng Trong, theo sự ấn định của Xứ Sở, giống như bên Trung Hoa; chỉ có Dodgins[rổ, sọt, thúng, đấu, hôc…] được dành riêng để đong Đường, mà bạn có thể làm lớn đến mức bạn ưa thích; Người Dân hay biết điều đó, sẽ tính Giá của họ tùy theo kích thước khi đó.”

k) Bản Thảo tiếng Tây Ban Nha ghi “3.6 đến 4 Coans (Quan) mỗi Tạ Trung Hoa”.  Bản thảo tiếng Anh ghi, “Kẹo Đường nói chung được mua trong khoảng từ 4 Quan 5 Mạch (Tiền) đến 5 Quan mỗi Tạ nặng 150 Cân (cattys) Trung Hoa, và Đường Cát trăng từ 3.4 đên 4 Quan, Đường Nâu Hạng Trung từ 2 Quan trở lên mỗi Tạ.

l) Bản Thảo tiếng Anh ghi, “Sẽ cần, vào nửa sau của Tháng Bảy,  muộn nhất, để thu gom Tiền của bạn, cho mọi thứ mà vị Chúa Vương đã mua của bạn, v.v…[&c. trong nguyên bản, một lối viết tắt khác của et cetera (etc hay &c), chú của người dịch], tại Triều Đình, và gửi tiền xuống Faifoe, và tự thân bạn đi xuông đó, bởi đó là lúc Đường được mang ra để xuất cảng ra khỏi Xứ Sở; và Tháng Tám là Tháng duy nhất mà bạn có thể mua Đường Mía, nhiều và rẻ; và có thể mua Chuyến Hàng của bạn nhanh theo nhịp bạn có thể cân và đóng gói đường”.

m) Bản Thảo tiêng Anh ghi, “Theo tập quán, tính Các Thúng (hay Rổ, Sọt …) (Baskets), là 20 Cân (Tàu), trừ khi bạn nghĩ chúng cân nặng hơn”.

n) Bản Thảo tiếng Anh ghi, “bạn có thể đóng gói nó lại vào các Thúng hay Sọt có kích cỡ mà bạn muốn, và toàn thể lệ phí đóng gói lại, chuyên chở v.v… không nhiều hơn 50 Đồng (Cash) mỗi Tạ”

o) Bản Thảo tiếng Tây Ban Nha ghi, “Trong năm 1750, Lụa Sống được bán với giá 200 Coans mỗi Tạ Trung Hoa: Lụa Dệt (Wrought Silk) rẻ y như tại Trung Hoa”.

p) Bản Thảo tiếng Tây Ban Nha ghi, “Sắt thì phong phú, nhưng sự xuất cảng thì bị ngăn cấm, y như tại Trung Hoa”.

q) Bản Thảo tiếng Tây Ban Nha ghi, “họ có (Mantas de Algodon, Mantequillas p* Cobijas [?]), Khăn trải giường bằng bông vải [Cotton Coverlits trong nguyên bản, Coverlits là tiếng Anh cổ, ngày nay thường viết là Coverlet hay coverlid, chú của người dịch], và nhỏ hơn làm Áo Choàng, loại tốt nhất giá 2 Coans”.  [Chú thích này nhiều phần đặt sai chỗ, vì không liên quan đến phần văn bản trong bài nói về sản phẩm của Gỗ, chú của người dịch]

r) Bản Thảo tiêng Anh ghi, “Các Quà Biếu, mà tôi nghĩ sẽ được chấp nhận bởi vị Chúa Vương, là, một tấm Vải Màu Đỏ Thắm (Scarlet Cloth), một tâm Vải Dài hạng tốt, một Thanh Kiếm nhỏ xinh xắn, viễn vọng kính, và các chiếc nhẫn có 9 viên đá: vị Chúa Vương muốn có một cỗ xe ngựa với bộ yên cương và tất cả phụ tùng để đóng ngựa; Vị Chúa Vương cũng muốn có mộtChiếc Áo Giáp bằng các mảnh kim loại đan vào nhau (Coat of Mail); hai hay ba Con Chó, đặc biệt Các Con Chó Nước [Water-Dog, chó có thể bơi giỏi, chú của người dịch], và một con có thể sai vặt.

       Các Quà Biếu phải được trao cho Ung Kay an [?], và cho viên Thái Giám Thứ Nhì (Second Eunuch), có thể là một tấm vải màu xanh da trời, một tâm Nhiễu [Morees trong nguyên bản, không có trong tự điển tiếng Anh, người dịch đoán là ghi sai chính tả từ tiếng Pháp danh từ Moiré, để chỉ vải có vân như sóng nước như vải nhiễu của ta, chú của người dịch] loại tốt, hay một Hộp Các Kẹp [ nhíp nhổ tóc, nhổ râu …] và một vài chiếc nhẫn; một Lọ Nước có mùi hăng xinh xắn, chứa chất tẩy rửa vết nhơ (Spirits of Hartshorn); sẽ cần thiết để trao một ít quá biếu cho quan Shabander tại Faifoe (Hội An), nhưng hãy cẩn thận đừng bao giờ để Lòng Quảng Đại của bạn xuất hiện trừ với những người mà bạn có công việc phải giao dịch, bới có vài vị Quan Lại, các kẻ sẽ tìm cách làm quen với bạn một cách rất lịch sự, và sau đó liên tục quấy rầy bạn đòi quá biếu, các kẻ không có thẩm quyền gì để phục vụ bạn”.

s) Bản Thảo tiêng Anh ghi, “Các Ngôi Nhà ở Faifoe (Hội An) sẽ phải có giá thuê, đủ tiện nghi, giữa khoảng 30 đến 100 Quan cho một Mùa.

t) Bản Thảo tiếng Anh ghi, “Giữ một cái Kiệu, với hai Phu Khiêng Kiệu, và luôn luôn có Các Đầy Tớ, để đi ra ngoài với Bạn, và cư xử với mọi người với Sự Trầm Tĩnh lớn lao.

u) Bản Thảo tiếng Anh ghi, “Nếu bạn lấy một Hầu Thiêp (Mistress), tốt hơn cô ta là một Quả Phụ của một người đàn ông Trung Hoa, và phải chắc chắn để đón nhận cô ta từ Cha Mẹ cô ấy, hay từ Các Bè Bạn; cần giữ sự bình tĩnh lớn lao với Nhà Ngữ Học (Thông Dịch Viên) của bạn, và khiến ông ta tin tưởng rằng bạn đặt một sự tín nhiệm to lớn nơi ông ta, mặc dù bạn phải đừng bao giờ tin cậy ông ta; hãy học một số từ của ngôn ngữ càng sớm càng tốt, mà Bạn, cùng với Nữ Quản Gia của bạn, có thể thực hiện một số công việc lặt vặt, không phải lúc nào cũng làm phiền Nhà ngữ Học của bạn”.

v) Được gọi như thế tại Phi Luật Tân, một Loại Gỗ giống như gỗ Mahogany (gỗ dái ngựa), song các vân gỗ gần nhau hơn.

w) Bản Thảo bị tẩy xóa.

x) Một Ghi Chú ghi, “Các Ý Tưởng về Một Khu Định Cư, đáng sợ đối với người Đàng Trong”, và “các sự Hội Kiến thường xuyên, tốn kém, và gây ra một sự coi thường các Quan Thượng Thư (Ministers), các kẻ dựa trên đó âm mưu chống lại Ông”.

y) Một Bản Thảo Mem ~. [không hiểu nghĩa từ viết tắt này, sẽ tra cứu lại sau, chú của người dịch] của ông William Roberts ghi “Lewis thứ 15 có viết cho Người Anh Làm Vua, rằng người Anh và người Hòa Lan là các kẻ Chống Lại Đạo Thiênn Chúa (Infidels)”.

z) Điều được cho biết là họ đã được tái nhập cảnh rất sớm./-

_____

Nguồn: Robert Kirsop, Phần 1: Some Account of COCHIN CHINA, by Mr. Robert Kirsop, who was there in the Year 1750, Phần 2: Proceedings of the French, and Some Reasons for their Miscariage, in COCHIN-CHINA, in 1749, trong Tuyển Tập Oriental Repertory, biên tập bởi Alexander Dalrymple, và được in bởi ông G. Biggs tại London, England, năm 1793,   các trang 241- 254.

Blog Đoan Trang

Bản tiếng Anh ở phía dưới. Scroll down for the English translation.

Theo Báo cáo công tác báo chí năm 2012, do Thứ trưởng Thông tin và Truyền thông Đỗ Quý Doãn trình bày tại Hội nghị cán bộ báo chí toàn quốc triển khai nhiệm vụ năm 2013, “tính đến tháng 2/2013, số lượng cơ quan báo in trên cả nước là 812 với 1084 ấn phẩm. Trong đó, có 197 tờ báo in (84 báo Trung ương, ban, bộ, ngành, đoàn thể, 113 báo địa phương). Trong lĩnh vực thông tin điện tử, 336 mạng xã hội, 1174 trang thông tin điện tử tổng hợp. Cả nước hiện có 67 đài phát thanh, truyền hình Trung ương và địa phương, trong đó có 02 đài quốc gia là Đài Tiếng nói Việt Nam, Đài Truyền hình Việt Nam, 01 đài của ngành (Đài Truyền hình KTS VTC); 64 đài phát thanh và truyền hình địa phương với 172 kênh chương trình phát thanh và truyền hình (99 kênh truyền hình, 73 kênh phát thanh) Về đội ngũ cán bộ báo chí, cả nước hiện có gần 17000 người làm báo chuyên nghiệp được cấp thẻ, 19000 Hội viên Hội nhà báo Việt Nam, sinh hoạt tại các chi hội, liên chi hội…”.

Nghe quen quen? Đó là bởi vì mẫu câu này về căn bản vẫn được giữ nguyên qua các năm, chỉ có con số thay đổi chút đỉnh. Ví dụ như năm 2012:

“Truyền thông đại chúng nói chung, báo chí nói riêng hiện nay ở nước ta chưa bao giờ phát triển mạnh mẽ cả về quy mô, về số lượng, về loại hình như ngày nay. Tính đến tháng 3/2012 nước ta có 786 cơ quan báo chí in (184 báo in, trên 592 tạp chí) với 1016 ấn phẩm trong đó báo có 194 cơ quan gồm 81 báo Trung ương, 113 báo địa phương; tạp chí có 592 cơ quan (475 tạp chí Trung ương và 117 tạp chí địa phương; 1 hãng thông tấn quốc gia; 2 đài phát thanh, truyền hình quốc gia; 1 đài truyền hình ngành; 64 đài phát thanh, truyền hình thành phố, 47 đơn vị được cấp phép hoạt động truyền hình cáp, 9 đơn vị cung cấp dịch vụ truyền dẫn tín hiệu truyền hình cáp. Trong lĩnh vực thông tin điện tử, cả nước có 61 báo, tạp chí điện tử, 191 mạng xã hội, hơn 1.000 trang thông tin điện tử tổng hợp…”.

Và thống kê của năm 2011:

“Tính đến tháng 3/2011, trên lĩnh vực báo in, cả nước có 745 cơ quan báo chí với 1003 ấn phẩm. Ở lĩnh vực phát thanh và truyền hình, có 67 đài phát thanh, truyền hình gồm 3 đài phát thanh, truyền hình ở trung ương (VOV, VTV, VTC), và 64 đài phát thanh-truyền hình ở các địa phương với 200 kênh sản xuất trong nước và 67 kênh nước ngoài. Trong lĩnh vực thông tin điện tử, cả nước có 46 báo điện tử và tạp chí điện tử, 287 trang tin điện tử của các cơ quan báo chí và hàng nghìn trang tin điện tử có nội dung thông tin của các cơ quan Đảng, Nhà nước và Chính phủ, các đoàn thể, hội, hiệp hội và các doanh nghiệp. Cũng tính đến tháng 3/2001, cả nước có gần 17.000 người đã được cấp thẻ nhà báo và trên 5.000 người đang hoạt động báo chí nhưng chưa có thẻ, trong đó nhiều phóng viên, biên tập viên có trình độ chính trị, chuyên môn, nghiệp vụ khá”.

Đây là những thông tin thường được Đảng và Nhà nước Việt Nam, thông qua báo chí chính thống và mạng lưới dư luận viên, đưa ra mỗi khi cần dẫn bằng chứng cho tự do báo chí ở Việt Nam. Điều này có lẽ xuất phát từ một đặc điểm tâm lý chung của những người cộng sản là rất thích con số, thích sự “lượng hoá” để làm bằng chứng, kiểu như GDP mỗi năm tăng trưởng 7%, hay thu nhập đầu người ở Việt Nam tính trung bình là xyz USD/năm kể từ năm abc, hoặc lượng hoá một cách thô thiển nữa thì thành kiểu “ba phe, bốn mâu thuẫn”, “thanh niên ba sẵn sàng”, “phụ nữ ba đảm đang”…

Có vấn đề là Đảng và Nhà nước lại chỉ sử dụng con số cơ quan báo chí và số lượng nhà báo hoạt động như là bằng chứng rõ nhất và duy nhất cho tự do báo chí ở Việt Nam, còn các cơ quan và con người đó hoạt động như thế nào thì lại không nói đến.

Công khai chỉ đạo trong bí mật

Hàng tuần tại Hà Nội và TP.HCM, Ban Tuyên giáo Trung ương và Thành uỷ, cùng đại diện Bộ Thông tin – Truyền thông và cơ quan an ninh, đều tổ chức một cuộc họp với tất cả tổng biên tập các tờ báo quan trọng (mức độ quan trọng là do Ban Tuyên giáo đánh giá). Ở các tỉnh, thành khác, cơ quan tuyên giáo địa phương cũng có hoạt động tương tự vào thời gian tuỳ họ ấn định.

Cuộc họp này được gọi một cách tế nhị là “giao ban báo chí hàng tuần”, còn thực chất nó là một buổi “định hướng thông tin tuyên truyền”, trong đó, đại diện Ban Tuyên giáo sẽ nhận xét các báo tuần qua làm gì tốt (thì biểu dương), làm gì chưa tốt hoặc sai phạm (thì xử phạt); tuần tới thì sẽ tập trung làm gì và chú ý đừng làm gì. Người được mời dự họp là các tổng biên tập hoặc đại diện có thẩm quyền của các báo, và tất nhiên, 100% phải là đảng viên.

Việc tiến hành những cuộc họp như thế thực sự là hành động xoa đầu, răn dạy, kết hợp đe dọa và trấn áp báo chí, và dĩ nhiên là chẳng theo một quy định pháp luật nào: Thật là chối tỉ khi toàn bộ hệ thống báo chí đều bị coi là “lực lượng tuyên truyền” và do một đảng chính trị đứng ra chỉ đạo, định hướng. Có lẽ Đảng cũng tự thấy rõ việc này là khó chấp nhận, là giẫm lên luật pháp và nguyên tắc báo chí, cho nên ở đây có một việc rất buồn cười là: Một mặt họ yêu cầu tất cả “các đồng chí lãnh đạo cơ quan báo chí” phải quán triệt các định hướng của họ đến anh chị em phóng viên ở toà soạn, nhưng mặt khác họ lại cũng yêu cầu các báo phải tuyệt đối giữ kín chuyện Đảng đứng ra chỉ đạo báo chí, tuyệt đối không bàn đến, không để rò rỉ thông tin ra bên ngoài, nhất là cho các thế lực thù địch, rằng “có một cuộc họp như thế” mỗi tuần ở Hà Nội và TP.HCM.

Biên bản ghi chép một cuộc họp giao ban báo chí như thế vào ngày 29/3/2011 đã bị rò rỉ ra lề trái, với một số chỉ đạo nổi bật như: Không đưa tin về việc diễn viên Hồng Ánh tham gia ứng cử Đại biểu Quốc hội; sắp tới sẽ xét xử vụ Cù Huy Hà Vũ, đề nghị khi nhắc về con người này thì không đưa danh vị tiến sĩ và chức danh luật sư; không nhắc đến vụ chìm tàu tại Hạ Long để tránh ảnh hưởng đến du lịch của đất nước; không đưa tin các vấn đề liên quan đến nhà máy điện nguyên tử của Việt Nam, v.v.

Vị lãnh đạo cơ quan báo chí đứng tên trên văn bản (Phó Giám đốc Truyền hình Kỹ thuật số VTC, ông Vũ Quang Huy) và vài nhân viên liên quan được một phen tá hoả vì sợ bị truy cứu trách nhiệm. Rút kinh nghiệm vụ này, sát trước phiên toà xử ông Cù Huy Hà Vũ, phóng viên nội chính của các tờ báo lớn đều nhận được một văn bản không tiêu đề, không tên người gửi, không cơ quan, không con dấu, chỉ thị rõ các báo đưa tin theo hướng phản ánh tính nghiêm minh của phiên toà và sự xác đáng của bản án, “không mở rộng bình luận”, “không gọi bị cáo là tiến sĩ vì có thể bị cáo lợi dụng”, v.v.

Tháng 12-2012, tại một cuộc họp giao ban báo chí định kỳ, ông Nguyễn Thế Kỷ, ban Tuyên giáo Trung ương, đã quở trách báo chí đưa tin “không đúng” về sự kiện tàu Trung Quốc cắt cáp tàu Bình Minh 2 của Việt Nam. Theo ông Kỷ, phía Trung Quốc chỉ là “vô tình gây đứt cáp” chứ không có ý cắt cáp, phá hoại “ta”. (Trên thực tế, những người có chuyên môn, chẳng hạn một số kỹ sư ở Tập đoàn Dầu khí Việt Nam Petrovietnam, đều khẳng định rằng không có chuyện Trung Quốc vô tình). Điều đáng chú ý là băng ghi âm ghi lại bài khiển trách của ông Kỷ đã bị tuồn lên mạng, sau đó tờ báo hải ngoại bị coi như “đài địch” là BBC Việt Ngữ liên hệ với ông Kỷ đề nghị phỏng vấn – ông bèn nói tránh rằng mình chỉ “trao đổi nghiệp vụ” với các báo mà thôi. Cả ông Kỷ và Ban Tuyên giáo đều không hài lòng trước việc bị lộ “hoạt động định hướng thông tin tuyên truyền”. Nghe nói (cũng chỉ là “nghe nói”) vào buổi họp giao ban tuần tiếp theo, họ tỏ ra rất cảnh giác trước nguy cơ bị ghi âm, có lẽ chỉ còn thiếu nước khám người tất cả các tổng biên tập và đại diện toà báo tham dự họp để kiểm tra xem có gài thiết bị ghi âm hay không.

Chỉ đạo qua điện thoại, tin nhắn

“Các báo chú ý: Ngày mai, 1/7, là ngày thành lập Đảng Cộng sản Trung Quốc. Các báo tuyệt đối không đưa tin về biểu tình, về tranh chấp chủ quyền Việt Nam-Trung Quốc”. Tin nhắn này, đề ngày 30/6/2012, chỉ là một trong vô số tin nhắn truyền đạt mệnh lệnh của cơ quan quản lý báo chí đến lãnh đạo (tổng biên tập) các báo. Bên cạnh đó là các cú điện thoại của “trên”, ra các chỉ đạo “miệng”: Không đưa tin về vụ này, không làm đậm vụ kia, hạn chế đề tài nọ v.v. Thật là một cách chỉ đạo tuyệt vời khôn ngoan vì nó hiệu quả mà lại rất kín, không để lại văn bản, con dấu, chữ ký… chẳng có bằng chứng gì cho thấy các báo đã được/bị định hướng. Bọn “thế lực thù địch” có muốn rêu rao các luận điệu bôi nhọ, bêu xấu ta cũng chẳng được – bằng chứng đâu? Tất cả chỉ là vu khống.

Hơn ai hết, Đảng – mà đại diện ở đây là bộ máy tuyên giáo và an ninh – ý thức được sức mạnh của sự bí mật. Công khai, minh bạch là tự làm mất mặt mình, tự giết mình. Cũng từ đây, nảy sinh nguy cơ mà Đảng rất không thích và luôn đề cao cảnh giác, đó là sự hợp tác, bắt tay nhau giữa “lề phải” và “lề trái”, hành động tuồn thông tin từ các nhà báo “chính thống” sang giới blogger để blogger tung lên mạng.

(Còn nữa)

Coffee and tea reserved for NA deputies and secretaries. No service to the press and guards.
Ảnh: Lê Anh Dũng (VietNamNet)

* * *

THE VIETNAMESE STYLE OF MEDIA CONTROL

A report on media activities in 2012, which Deputy Minister of Information and Communication Do Quy Doan delivered at the national conference on the tasks for the press during 2013, clearly stated, “As of March 2013, there are 812 printed media agencies nationwide with 1084 publications. Of these, there are 197 newspapers, including 84 newspapers at national and industrial level, and 113 provincial ones. In the area of electronic media, there are 336 social media networks and 1174 diversed news sites. The whole country has 67 broadcast agencies at national and provincial (local) level; three of these are central (national) agencies, including the Voice of Vietnam, the Vietnam Television, and the Vietnam Digital Television (VTC). The other 64 agencies are local broadcasters providing 172 channels (with 99 television channels and 73 radio ones). In terms of human resources, there are nearly 17,000 professional journalists granted press cards; and the Vietnam Journalists Association has 17,000 members in its network.”

The language sounds familiar, doesn’t it? Indeed it remains almost the same through years, with only a slight change in statistical figures. The press system in 2012, for example, is described as follows:

“Mass media in general and the press in particular in present Vietnam has never attained such a growth in terms of the size, the quantity and the form. As of March 2012, our country has 786 printed media agencies, including 184 newspapers and over 592 magazines, with 1016 publications. Of these media agencies, there are 194 newspapers, including 81 national and 113 local newspapers; there are 592 magazines, including 475 national and 117 local ones; 1 national news agency; 2 national broadcast agencies; 1 industrial television agency; 64 provincial broadcast stations; 47 licensed cable broadcasters; 9 providers of cable TV signals. In the area of electronic meda, the entire nation has 61 electronic newspapers and magazines, 191 social media networks, and over 1000 diversified news sites…”

And below is the 2011 statistics:

“As of March 2011, in printed media alone, there are 745 media agencies nationwide with 1003 publications. In broadcast, there are 67 broadcast agencies. Three of these are central (national) agencies, including the Voice of Vietnam, the Vietnam Television and the Vietnam Digital Television. The other 64 agencies are local broadcasters. They provide 200 domestic channels and 67 overseas ones. In the area of electronic media, our country has 46 electronic newspapers and magazines, 287 news sites owned by various media agencies and thousands of news sites owned by the diverse agencies of the Party, the Government, unions, associations, organizations, and enterprises. Moreover, as of March 2011, there are nearly 17,000 citizens granted press cards in our country and more than 5,000 people working as reporters without press cards. Many such reporters and editors have a good command of political awareness and professional knowledge.”

The above passage, cited from a statement by the Ministry of Communication and Information of Vietnam, is typical of official reports issued by the Vietnamese government which are characterized by an emphasis on numbers and a deliberate neglect of analysis. The information in the passage is also what the Vietnamese authorities are likely to provide via mainstream media and the network of public opinion shapers when they are asked to present evidence supporting the idea that Vietnam has freedom of the press.

This may be traced back to a common psychological trait of communists, that is, they are very fond of numbers and quantification. For instance, they consider them to be the strongest evidence of the nation’s economic achievements and social progress. They tend to cite the annual growth in gross domestic products or the average income per capita in Hanoi as from year X. as “undeniable evidence” that Vietnam is doing well in development. In the wartime, for the sake of conciseness in propaganda activities, they even quantified and shortened many terms unrelated to numbers such as “three sides, four conflicts” to describe the world’s political situation, “three preparations” to describe three qualities required from youths and “three responsibilities” to mean the same for women.

One thing to note, however, is that the Vietnamese government has been using the number of media agencies and reporters as the clearest and the only evidence of freedom of the media in Vietnam. They do not go into details of how the media agencies and reporters work. They also ignore an extremely important aspect of the story, that is: The vast majority of the media agencies are owned and dominated by the state in various forms.

Openly giving secret instructions

A standard feature of communist press such as that of Vietnam is the “guiding role” of the Party’s Propaganda Department. Every week, this agency holds a meeting in Hanoi with the editors-in-chief of all major newspapers, in which it provides feedbacks and rebuke the media for what they have done in the previous week. The same meeting is held in Ho Chi Minh City by the local Propaganda Department and things are the same for other provinces and cities across Vietnam.

These meetings are euphemized by the Party as “weekly discussions with the media.” In essence, they are meetings in which communist officials sermonize media leaders, trying to mould newspapers into the Party’s lines and thereby shaping public opinions.

The Party must be well aware that this is an unlawful measure which runs counter to all journalism standards of truthfulness, accuracy, objectivity, impartiality and fairness. So on one hand, it orders the editors-in-chief to convey the Party’s editorial directions to journalists at home; on the other hand, it wants the press to keep extremely secret the fact that the Party maintains media control with such weekly meetings.

The minutes of the press guiding meeting of March 29, 2011 was leaked to the blogosphere with instructions such as “don’t report on movie actress Hong Anh running for national assembly election”, “don’t mention the jurist doctor of Cu Huy Ha Vu in his trial” (Vu is a prominent legal activist who would be sentenced 7 years in prison for conducting propaganda against the state), “don’t report the vessel sinking in Ha Long so as not to badly influence the nation’s tourism industry”, “don’t cover issues related to atomic energy stations in Vietnam”, etc. The leader of the media agency whose name and signature appeared on the minutes, Vu Quang Huy, and some concerned staffs were deadly anxious about being imputed.

Just prior to the trial of Cu Huy Ha Vu, journalists covering legal affairs for major newspapers all received a printed notice without sender’s name or title or seal, instructing the media, in reporting the trial, to praise the impartiality of the judges and the just sentence, “not to give commentaries or in-depth analyses”, “not to address the accused as J.D. as the accused can take advantage of his title”, etc.

In another press guiding meeting last December, Mr. Nguyen The Ky, the Vice Director of the Central Department of Propaganda, rebuked the press for having reported that Chinese vessels cut the seismic cables of a Vietnamese oil exploration ship. He said the Chinese vessels just “unintentionally caused the cables to be broken” rather than “deliberately sabotaged them”. (In fact experts, for eg. some working for Petro Vietnam, insisted that China must not have done anything unintentionally.) Ky’s preach was wired and posted to web, and he suffered from a public outcry online. Vietnamese BBC, an oversea media agency, later had an interview with Ky, where he explained that he only meant to “discuss” this matter with the press. However, he could not mould bloggers into thinking that the Party puts national interest above their comradeship with the Chinese communist party or that the Party leaves the press independent. Both Ky and the Propaganda Department were annoyed with the leakage of “guidance and propaganda information”. Arguably in the next meeting, they were extra vigilant over the risk of being recorded, and went short of searching every attendant for recording devices.

SMS and phone instructions

“The press, be noticed that tomorrow, July 1, is the Chinese Communist Party’s Establishment Day. Reporting on anti-China protests and territorial disputes between Vietnam and China is strictly prohibited.” This text message of June 30, 2012, is just one of numerous SMS instructions from media control agencies to leaders of major media agencies.

In addition to text messages, phone calls and oral instructions have also been used to order the press “not to report this incidence”, “not to highlight that case”, “to restrict covering these topics”, etc. This proves to be a wise technique of controlling the media for its being effective and subtle, leaving no written form, signature or seal. As there’s not any evidence left of the “guidance” imposed upon the press, “hostile forces” simply cannot allege that freedom of the press in Vietnam is restricted – all what they say is slanderous.

More than anyone else, the Communist Party – herein represented by the propagandists and public security machinery – is aware of the power of secrecy. Transparency only means self-defamation and suicide. Thereby arises a risk which the Party keeps hostile to and vigilant against, that is the sympathy between mainstream media and unofficial media, or the leakage of information from the “right side” to the “left side” press (see note), in the words of former Minister of Information and Communication Le Doan Hop.

(to be continued)

—

Note: Le Doan Hop, in his office tenure, said in an interview given to the Sai Gon Giai Phong on August 3, 2007, “You the press are absolutely free if you keep to the right side of the road, and we are making efforts to keep you, comrades, on the right side.” Possibly from that time on, Hop’s concepts of “right side” and “left side” in media gave rise to a famous metaphor, “right side press” to mean state-owned newspapers as opposed to “left side press” to mean “reactionary”, out-of-state-control blogs.

Sau nhiều thời gian thắc thỏm và trông đợi, cuối cùng cuộc bỏ phiếu tín nhiệm đầu tiên của Quốc hội Việt Nam cũng đã diễn ra.

Tuy kết quả chưa đủ khiến người ta hài lòng song cũng đủ để lại những dư vị nhất định, dù không nằm ngoài dự đoán nhưng vẫn xuất hiện những mầm mống cho một hy vọng nào đó vào tương lai.

Thiếu thông tin

Trước khi cuộc bỏ phiếu diễn ra, dư luận nói chung và bản thân các đại biểu nói riêng đều băn khoăn về thực trạng thiếu thông tin liên quan đến những người được bỏ phiếu tín nhiệm.

Dĩ nhiên, trước tình cảnh đất nước lâm vào cuộc khủng hoảng kinh tế–chính trị–xã hội tồi tệ nhất kể từ giữa thập niên 1980 đến nay thì mọi con mắt đều đổ dồn vào bộ máy hành pháp, đứng đầu là Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng.

Với thực tế diễn ra trước mắt, với những con số đáng báo động về tốc độ tăng trưởng, về tình hình nợ xấu, về số doanh nghiệp phá sản, về thực trạng các doanh nghiệp nhà nước… được báo chí cập nhật gần như hàng ngày, các vị đại biểu Quốc hội có thể thiếu thông tin về bất kỳ ai ngoại trừ… Thủ tướng.

Phiếu tín nhiệm Thủ tướng

Ấy vậy nhưng, kết quả bỏ phiếu lại khiến người ta không khỏi phải suy tư: Tỷ lệ số phiếu tín nhiệm cao/tín nhiệm/tín nhiệm thấp của Thủ tướng Chính phủ là 210/122/160.

Trong số các đại biểu, 210 (42,68%) vị đại biểu dứt khoát dành cho người đứng đầu chính phủ một sự tín nhiệm tuyệt đối, bất chấp tất cả những gì đã và đang diễn ra trước mắt họ: hoặc là họ không nhìn thấy gì cả, hoặc là họ cố tình làm ngơ trước sự thật và phớt lờ trách nhiệm của một vị “đại biểu nhân dân”.

Trong khi đó, 122 (24,8%) vị khác lại ngập ngừng dành cho Thủ tướng lá phiếu “tín nhiệm”, tuy không phản ảnh một niềm tin chắc chắn nhưng cũng là một tín hiệu cho phép Thủ tướng tiếp tục ngồi rung đùi và kéo dài tình trạng mà bản thân Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Doan gần đây đã phải thốt lên là “Tôi thấy nguy cơ lắm rồi các đồng chí ạ!”.

Số 160 (32,52%) còn lại dứt khoát dành cho Thủ tướng lá phiếu “tín nhiệm thấp”, mà thực chất ở đây là bất tín nhiệm. Một tỷ lệ tuy còn khiêm tốn nhưng cũng thể hiện một bước “đột phá” chưa từng thấy trong sinh hoạt nghị trường ở Việt Nam.

Con số 210 + 122 = 332/492 (67,48%) báo hiệu rằng nhiều khả năng tình trạng u ám hiện nay của đất nước vẫn còn kéo dài, bởi những gì đáng gọi là “tinh tuý” của mình thì Thủ tướng đã “phát tiết” hết qua 8 năm làm Phó Thủ tướng Thường trực và 7 năm làm Thủ tướng, thiết tưởng chẳng ai còn lý trí lại vẫn tiếp tục “kỳ vọng” ở đây cả.

Con số 160/492 (32,52%) chính là mầm mống của dân chủ và trách nhiệm trong Quốc hội.

Nếu như mọi sự thay đổi bao giờ cũng bắt đầu từ một nhóm cá thể thiểu số trong cộng đồng thì rõ ràng con số này thừa đủ để đem lại hy vọng cho chúng ta về một Quốc hội thực chất và thực quyền hơn trong tương lai.

Cuối cùng, con số 160 + 122 = 282/492 (57,32%) đủ cho Thủ tướng hiểu mỗi khi đứng trước diễn đàn Quốc hội rằng, hơn một nửa số đại biểu đang ngồi dưới kia hoặc là không tin tưởng ông hoặc chỉ dành cho ông một niềm tin đã bị sứt mẻ.

Bất luận thế nào, ý nghĩa của cuộc bỏ phiếu tín nhiệm đối với 47 chức danh do Quốc hội bầu hoặc phê chuẩn nói chung và Thủ tướng nói riêng cũng vượt lên trên kết quả còn khiêm tốn của nó.

Lê Anh Hùng viết riêng cho Phía Trước từ Hà Nội

© 2013 TẠP CHÍ PHÍA TRƯỚC

HÀ NỘI – Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng cùng một số các nhà lãnh đạo hàng đầu khác đã sống sót sau cuộc bỏ phiếu tín nhiệm đầu tiến do Quốc hội tiến hành, nhưng vị trí của ông Dũng đã suy yếu sau khi gần một phần ba các đại biểu đã bỏ phiếu chống lại ông giữa lúc nền kinh tế nước Cộng sản này đang vật lộn với đà tăng trưởng chậm.

Ông Dũng, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Văn Bình và Bộ trưởng Bộ Giáo dục Phạm Vũ Luận là một trong những số các quan chức đã dành được phiếu tín nhiệm tương đối thập trong một cuộc bỏ phiếu hàng năm được thiết kế để triển lãm tinh thần trách nhiệm công cộng. Theo một tuyên bố của chính phủ hôm thứ Ba, 32% đại biểu Quốc hội đã ỏ phiếu “tín nhiệm thấp” đối với ông Dũng. Trong khi đó, 42% các đại biểu đã bỏ phiếu chống ông Bình và 36% chống ông Luân.

“Những lãnh đạo có số phiếu bất tín nhiệm cao nhất cần phải làm việc chăm chỉ hưn để hoàn thành nhiệm vụ trong bối cảnh kinh tế xã hội, quốc phòng và ngoại giao khó khăn”, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng cho biết sau khi kết quả được công bố.

Những lá phiếu bí mật này được xem như một tiêu chuẩn đánh giá về tính hiệu quả dành cho các nhà lãnh đạo Việt Nam và có thể xác định xem họ tcó thể iếp tục đảm trách các chức vụ này hay không. Lãnh đạo nào có số phiếu ‘tín nhiệm thấp’ cao nhất trong một phần ba Quốc hội trong một năm sẽ được yêu cầu bãi nhiệm hoặc phải đối mặt với một cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm lần thứ hai. Họ sẽ bị buộc từ chức nếu bị số đông không tín nhiệm. Những ai không được một nửa các đại biểu Quốc hội ủng hộ trong hai năm liên tiếp cũng có thể phải đối mặt với một cuộc bỏ phiếu tiếp theo, dẫn đến buộc họ phải từ chức.

Lê Đăng Doanh, cựu cố vấn kinh tế của chính phủ, nói rằng kết quả tổng thể không đến tổi tồi tệ đối với chính phủ. “Không ai thất bại trong cuộc bỏ phiếu có thể là một kết quả tốt đối với ₫ các lãnh đạo’,’ ông nói.

Ông Dũng và các lãnh đạo khác đã không đưa ra lời bình luận gì về kết quả của cuộc bỏ phiếu. Thủ tướng và Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã đưa ra lời xin lỗi hiếm hoi vào cuối năm ngoái vì các chính sách quản lý yếu kém đối với nền kinh tế nước này. Cuộc bỏ phiếu tín nhiệm này đã được diễn ra như một cách để cảnh báo các lãnh đạo và nhằm đối phó với nhiều mối bất mãn ngày càng gia tăng trong dân chúng, trong đó bao gồm nhiều vấn đề khác cũng như các án tù dành cho các blogger quan trọng và các nhà bất đồng chính kiến.

Nền kinh tế Việt Nam chỉ tăng trưởng ở mức 5,03% hồi năm ngoái, chậm nhất trong vòng 13 năm qua trong bối cảnh nhu cầu toàn cầu và nội địa suy yếu. Các lý do khác bao gồm bong bóng bất động sản ta vỡ dẫn đến việc các khoản nợ xấu gia tăng trong hệ thống ngân hàng, và việc này đã trở nên tồi tệ hơn do các cáo buộc tham nhũng cũng như quản lý yếu kém.

Chỉ số mới nhất do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cho biết hồi đầu năm nay rằng tỷ lệ nợ xấu hiện đang ở mức khoảng 7,8% vào cuối năm 2012. Các con số này vẫn thấp hơn 8,82% vào cuối tháng Chín như Thống đốc Bình đã tuyên bố hồi năm ngoái, nhưng các kinh tế gia cho biết sự suy giảm này chỉ đơn thuần là vì các ngân hàng đã đặt một khoản tiền sang một bên khi đưa ra chính sách quy định về các khoản nợ xấu.

Tháng trước, chính phủ cho biết đã thành lập một công ty quản lý tài sản và sẽ bắt đầu hoạt động vào quý này nhằm đối phó với các khoản nợ xấu trong hệ thống ngân hàng. Chính phủ cho biết công ty này sẽ phát hành trái phiếu để tài trợ cho việc mua nợ lại các khoản nợ xấu. Tuy nhiên, cho đến nay thì vẫn chưa có chi tiết nào được công bố thêm.

© 2013 Bản tiếng Việt TẠP CHÍ PHÍA TRƯỚC