Mục đích chuyến thăm Việt Nam của John Kerry

Bảo Anh chuyển ngữ, CTV Phía Trước
Keith Johnson
, Foreign Policy

John Kerry quay lại thăm Việt Nam trong cương vị Ngoại trưởng Hoa Kỳ với chủ đích ngăn chặn sự bành trướng cũng như tìm cách đối phó cơn khát năng lượng của Bắc Kinh.

John Kerry - MekongJohn Kerry trở lại thăm Việt Nam – lần đầu tiên trong cương vị Ngoại trưởng Hoa Kỳ – với một nhiệm vụ khác xa so với những chuyến thăm trước đây của ông đến nước này. Đây là nổ lực mới nhất của Hoa Kỳ nhằm ủng hộ Việt Nam trong việc phát triển năng lượng: ai có thể phát triển nó, làm thế nào để họ phát triển nó, và những gì hậu quả của việc này sẽ ra sao.

Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng đối với các quốc gia xung quanh khu vực Biển Đông. Về mặt lý thuyết thì khu vực này có nhiều tiềm năng chứa đựng lượng dầu khí khổng lồ nhưng tính đến nay thì có nhiều tài liệu khá mâu thuẫn nhau về số lượng dầu khí tại vùng này.

Bắc Kinh ước tính hiện khu vực Biển Đông chứa hơn 100 tỷ thùng dầu, nhiều hơn gấp mười lần so với dự tính của Hoa Kỳ. Và Trung Quốc đang ra sức làm tất cả mọi cách để giữ số lượng dầu khí này riêng cho họ. Các tàu thuyền của Trung Quốc đã liên tục va chạm với các tàu của Việt Nam cũng như tàu bè của những nước khác trong lúc họ thực hiện các dự án thăm dò dầu khí trong những năm gần đây ở khu vực Biển Đông. Chỉ một năm trước đây, tàu Trung Quốc đã cố tình can thiệp vào dự án thăm dò dầu khí của Việt Nam bằng cách cắt dây cáp của các tàu khảo sát. Trong tháng Mười một vừa qua, Việt Nam và Ấn Độ đạt được thêm các thỏa thuận thăm dò dầu khí ở Biển Đông. Ngay sau đó, Trung Quốc đã lên tiếng phản đối và trách móc về thỏa thuận này.

Trong chuyến thăm Việt Nam của Ngoại trưởng Kerry hôm thứ Hai vừa qua, Hoa Kỳ đã công bố một thỏa thuận hợp tác hàng hải mới với phía Việt Nam, trong đó Washington sẽ giúp Hà Nội tuần tra vùng biển thuộc chủ quyền của Việt Nam. Trong thực tế, đây là cách để giúp Việt Nam bảo vệ quyền lợi cũng như lãnh thổ ở vùng biển chứa đựng lượng lớn dầu và khí đốt.

Đồng thời, ông Kerry bắt đầu thực hiện dự án mới với tên gọi “Sáng kiến ​​Hạ nguồn Sông Mêkông” nhằm giúp Việt Nam và các nước láng giềng Đông Nam Á phát triển một cách bền vững, đối phó với sự tàn phá của nạn biến đổi khí hậu – và ngăn cản không để cơn khát năng lượng của Trung Quốc phá hoại nền kinh tế nông nghiệp tại khu vực Đông Nam Á.

Quan hệ đối tác hàng hải với Việt Nam đặc biệt gây chú ý bởi vì việc này mang lại cơ hội để Hoa Kỳ giúp Việt Nam tăng cường sức mạnh khi mà nước này không phải là đồng minh thân cận và việc buôn bán vũ khí cũng bị pháp luật giới hạn.

Một phần trong mối quan hệ đối tác hàng hải khu vực, Hoa Kỳ sẽ cung cấp cho phía Việt Nam 18 triệu USD để “nâng cao năng lực của các đơn vị tuần tra biển”, bao gồm việc cung cấp năm tàu tuần tra cho cảnh sát biển Việt Nam. Trên danh nghĩa, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ cho biết đây là một phần trong gói viện trợ nhằm giúp Việt Nam và các nước láng giềng đối phó với các nhiệm vụ truyền thống như chống cướp biển, buôn bán ma túy, hay những công việc tương tự.

Nhưng Ngoại trưởng Kerry nói rõ tại Hà Nội rằng các tàu tuần tra sẽ có một nhiệm vụ quan trọng hơn: “Hòa bình và ổn định ở Biển Đông là ưu tiên hàng đầu đối với chúng tôi cũng như các nước trong khu vực. Chúng tôi rất quan tâm và phản đối những hành động tấn công, cưỡng chế chủ quyền bằng vũ lực”, ông nói.

Rõ ràng, ông Kerry đang đề cập đến Trung Quốc, nước đã và đang sử dụng các chiến thuật mạnh tay để tuyên bố chủ quyền trên toàn bộ vùng Biển Đông bằng ‘đường chín đoạn’. Đó là cách không tinh tế khi Trung Quốc cố gắng giành lấy toàn bộ diện tích khu vực Biển Đông, nơi còn đang tranh chấp giữa năm quốc gia khác (sáu quốc gia nếu bao gồm luôn cả Đài Loan).

Việt Nam, tương tự như các quốc gia khác xung quanh khu vực Biển Đông, từ lâu đã đối đầu với một Trung Quốc ngày càng hung hăng. Nhiều lợi ích khác nhau của các nước trong khu vực này đang bị đe dọa trầm trọng. Đây cũng là một trong những tuyến đường biển nhộn nhịp nhất đối với thương mại thế giới, đồng thời cũng là một trong những ngư trường quan trọng nhất ở châu Á. Và tiếp theo đó là lượng dầu khí đầy tiềm năng, điều đã làm cho các cuộc xung đột ở Biển Đông khác xa với tranh chấp lãnh thổ cũng như căng thẳng ở Biển Hoa Đông giữa Trung Quốc và Nhật Bản.

Việc Hoa Kỳ cung cấp một số ít các tàu tuần tra sẽ không làm cho lực lượng Việt Nam trở nên ngang hàng với phía Trung Quốc. Nhưng ít nhất về mặt biểu tượng thì thỏa thuận này cho thấy “Hoa Kỳ sẽ giúp các bên tranh chấp tăng cường khả năng của họ trong việc chống lại sự ép bức”, M. Taylor Fravel – giáo sư và chuyên gia về các vấn đề hàng hải tại Viện Công nghệ Massachusetts cho biết.

Đáng chú ý nhất là viện trợ của Hoa Kỳ đã hình thành bằng hình thức trợ giúp cảnh sát biển Việt Nam. Một mặt là vì viện trợ quân sự của Hoa Kỳ dành cho nước cựu thù này bị giới hạn. Nhưng trong vấn đề Biển Đông, Hoa Kỳ đã tài trợ Việt Nam bằng hình thức dân phòng và lực lượng bảo vệ ngư dân chứ không phải trang bị tàu cho lực lượng hải quân. Trong khi đó, Trung Quốc đã thay thế chiến lược bằng cách tăng cường sự hiện diện của các tàu dân sự chứ không phải hải quân trong khu vực Biển Đông.

“Khả năng hàng hải dân sự là chìa khóa cho tranh chấp lãnh thổ và hàng hải trong vùng Biển Đông. Trung Quốc đang sử dụng hiệu quả ưu thế của mình trong lĩnh vực này để bắt nạt và ép buộc các nước láng giềng, trong khi đó họ không trực tiếp dùng đến các hành động quân sự”, Ely Ratner – Phó Giám đốc Chương trình An ninh châu Á–Thái Bình Dương thuộc Center for a New American Security cho biết.

“Do đó, việc này hết sức quan trọng để các quốc gia lân cận có khả năng tuần tra và duy trì mức độ nhận thức về những gì đang diễn ra trong vùng lãnh hải của họ giữa lúc các lực lượng này không thể so sánh với phía Trung Quốc”, ông nói.

Cùng lúc, ông Kerry cũng mang một ít tiền và rất nhiều lời khuyến khích đối với dự án Sáng kiến ​​Hạ nguồn Sông Mêkông, một kế hoạch được cựu Ngoại trưởng Hoa Kỳ Hillary Clinton đưa ra nhằm thúc đẩy sự đoàn kết và phát triển bền vững giữa các nước ở Đông Nam Á.

Tương tự như quan hệ đối tác hàng hải, việc hỗ trợ dự án Sáng kiến ​​Hạ nguồn Sông Mêkông là một trong những cách mà Hoa Kỳ có thể giúp thúc đẩy các quốc gia trong khu vực chống lại một Trung Quốc hung hăng. Việc Trung Quốc phát triển ngành thủy điện ở các tỉnh phía nam nước này đang đe dọa dòng Mêkông vốn rất quan trọng cho khoảng 60 triệu người ở khu vực hạ nguồn.

“Từ quan điểm của Hà Nội, khả năng của Bắc Kinh trong việc điều chỉnh dòng sông, tác động đến hệ thống sinh thái và môi trường của các con đập thuộc Trung Quốc, và những kế hoạch của các nước láng giềng Đông Nam Á ở thượng nguồn giống như một thanh gươm Damocles chặn ngang qua vùng Đồng bằng Sông Cửu Long”, bản dự án Chính sách Cửu Long 2012 thuộc Trung tâm Stimson kết luận.

Cho đến nay, Trung Quốc đối phó với các nước Đông Nam Á bằng cách đề nghị đối thoại song phương khi nhắc đến tranh chấp Biển Đông. Trong khi đó, các dự án phát triển thủy điện của Trung Quốc đã liên tục gây chia rẽ giữa các nước láng giềng ở hạ nguồn Sông Mêkông. Điều này đã làm giảm khả năng đoàn kết của các nước láng giềng trong việc kêu gọi hủy bỏ các dự án phát triển có thể gây nguy hiểm đối với sinh kế của hàng triệu người trong khu vực.

Đó là một trong những lý do rất lớn mà Hoa Kỳ cố gắng thúc đẩy với các nước trong khu vực hạ nguồn, trong đó bao gồm cả Việt Nam. Hoa Kỳ muốn hợp tác chặt chẽ hơn với các nước này về những dự án phát triển cũng như chính sách quản lý lưu vực thủy điện.

“Không một quốc gia nào có quyền tước đoạt đời sống và hệ sinh thái cũng như khả năng của một nước khác cho quyền lợi riêng mình đi kèm với dòng sông đó”, ông Kerry phát biểu hôm Chủ nhật, sau chuyến thăm khu vực Sông Mêkông nơi ông từng tuần tra trong thời gian Chiến tranh Việt Nam.

Richard Cronin, Giám đốc Chương trình Đông Nam Á tại Trung tâm Stimson, cho rằng ông Kerry đã trích lại lời của cựu Ngoại trưởng Hillary Clinton hồi năm 2011 ở Hà Nội, và nói rằng các dự án thượng nguồn [của Trung Quốc] đang đe dọa khu vực hạ lưu Sông Mêkông. Năm 2011, Hillary Clinton đã gây nhiều chú ý khi phát biểu rằng Hoa Kỳ có lợi ích tại Biển Đông, điều đã làm Bắc Kinh nổi giận và phản đối.

“Chúng ta không đủ tiền để viện trợ và chúng ta cũng không thể cạnh tranh về mặt viện trợ, nhưng chúng ta có thể nhắc nhở các quốc gia trong khu vực này rằng họ cần đoàn kết với nhau hoặc họ sẽ bị đánh bại nếu tách ra thành từng nước một”, Cronin cho biết .

Tất nhiên, ông Kerry chỉ là Kerry, biến đổi khí hậu cũng đã dành vị trí hàng đầu trong  chuyến thăm của ông tại Việt Nam. (Ông Kerry gọi đây là thách thức toàn cầu lớn nhất trong một bài phát biểu tại Washington vào ngày 11 tháng Mười hai vừa qua.) Ông Kerry cũng công bố số tiền viện trợ 17 triệu USD nhằm giúp Việt Nam khắc phục với nạn biến đổi khí hậu. Và ông gọi khu vực hạ nguồn Sông Cửu Long là “vựa lúa của châu Á”, cảnh báo biến đổi khí hậu có thể dẫn đến mực nước biển dâng cao và đe dọa hàng triệu người trong khu vực.

Điểm dừng tiếp theo của ông Kerry: Philippines, bao gồm cả khu vực Tacloban bị siêu bão Haiyan tàn phá.

© 2013 Bản tiếng Việt TẠP CHÍ PHÍA TRƯỚC – www.phiatruoc.info

Leave a Reply

Tập Hợp Thanh Niên Dân Chủ không chịu trách nhiệm về những thông tin, hoạt động hay bài viết
về Tập Hợp nếu các thông tin không được đăng tải chính thức trên trang thtndc.info.