Những ảnh hưởng không hiệu quả của Hoa Kỳ tại Việt Nam

Thùy Dương chuyển ngữ, CTV Phía Trước
Duvien Trần Vũ Đức Khanh, Asia Sentinel

Ngoai trưởng Hoa Kỳ John Kerry hiện có chuyến viếng tới Việt Nam để thảo luận và tăng cường thêm mối quan hệ đang ngày càng phát triển giữa hai nước Việt–Mỹ. Tuy nhiên, dường như có rất ít tiến bộ đạt được trong vấn đề chính trị và dân sự ở Việt Nam, và sự thất bại của Hoa Kỳ khi cố gắng giải quyết vấn đề này đã và sẽ làm suy yếu chiến lược tái cân bằng của Washington tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương.

Kerry VietnamSau điểm dừng chân ở Jerusalem và Ramallah vào cuối tuần vừa qua, Ngoại trưởng John Kerry đến thăm Việt Nam để làm “nổi bật thêm những phát triển đáng kể trong mối quan hệ song phương giữa hai nước” và quan hệ đối tác trong những năm vừa qua.

Kể từ năm 1995, sau khi cựu Tổng thống Bill Clinton bình thường hóa mối quan hệ với Việt Nam, tiếp theo Hiệp Định thương mại song phương được thiết lập giữa hai nước vào năm 2001, đến năm 2006 khi các doanh nghiệp hàng đầu của Hoa Kỳ ủng hộ những nỗ lực của Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương Mại thế giới [World Trade Organization] và ở thời điểm hiện tại khi Việt Nam bắt đầu tham gia Hiệp định Quan hệ Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP), và quan trọng hơn cả là quan hệ đối tác toàn diện Việt Nam–Hoa Kỳ được thiết lập vào tháng Bảy vừa qua thì quan hệ kinh tế giữa VIệt Nam và Hoa Kỳ đã trải qua một thời kì “chuyển dịch nhanh chóng”.

Tuy nhiên, có vẻ như mối quan hệ đối tác toàn diện Việt–Mỹ dường như vẫn còn là mối quan hệ đơn chiều. Trong gần hai mươi năm thiết lập quan hệ với Việt Nam, dường như có rất ít tiến bộ đạt được trong các lĩnh vực cơ bản như dân chủ và nhân quyền ở quốc gia này.

Tổ chức Theo dõi Nhân quyền mô tả tình trạng nhân quyền ở Việt Nam đang ở mức “rất tệ”, và theo Tổ chức Ân xá Quốc tế thì “đáng báo động”. Tổ chức Freedom House có trụ sở tại Hoa Kỳ đã công bố bản khảo sát hàng năm về quyền tự do nhân quyền trên thế giới xếp hạng Việt Nam vào nhóm “không có tự do” về các quyền chính trị và tự do dân sự.

Bên cạnh những nghi ngại của Washington có thể ảnh hưởng tới Hà Nội, những nỗ lực của Hoa Kỳ trong việc liên tục gia tăng phát triển mối quan hệ giữa hai nước là cần thiết, kể cả việc bỏ qua tình hình dân chủ và dân sự ở Việt Nam. Bên cạnh đó, với vị thế ngày càng mạnh của Trung Quốc ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương làm ảnh hưởng tới các nước láng giềng, Hoa Kỳ chắc chắn phải tìm cách khai thác những mối quan tâm tiềm ẩn giữa các nuớc này để đem về lợi ích cho mình. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là liệu Hoa Kỳ theo đuổi một chính sách ngoại giao như vậy có làm suy yếu những nỗ lực của cường quốc này trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương hay không?

Sự thất bại trong nỗ lực gây ảnh hưởng

Vào cuối tháng Mười vừa qua, Trung Quốc đã thiết lập vùng phòng không (ADIZ) ở khu vực Biển Hoa Đông bao gồm cả quần đẩo đang tranh chấp với Nhật Bản là Senkaku/Điếu Ngư. Ngoài ra, Trung Quốc cũng bao gồm một phần vùng phòng không ADIZ của Hàn Quốc. Tiếp theo động thái đó, hai máy bay B-52 của Hoa Kỳ đã bay qua khu vực ADIZ mà Trung Quốc vừa thiết lập và phần mở rộng của vùng nhận diện phòng không Hàn Quốc. Bộ trưởng Ngoại giao Indonesia Natalegawa đã kêu gọi hạ nhiệt tình trạng đang có xu hướng leo thang ở Hàn Quốc vì lo sợ tình hình sẽ ảnh hưởng tới Biển Đông.

Biển Đông, khu vực mà Trung Quốc tuyên bố chủ quyền với tên gọi là đường chín đoạn, bao gồm rất nhiều vùng lãnh hải và lãnh thổ vốn có một phần hoặc toàn bộ vùng thuộc khu vực pháp lí của một số quốc gia Đông Nam Á. Cho nên, việc này hoàn toàn không có gì ngạc nhiên khi những tuyên bố của Trung Quốc bị Philipines – một đồng minh truyền thống của Hoa Kỳ và Việt Nam liên – liên tiếp lên tiếng phản đối. Ngoại trưởng Kerry sẽ có chuyến thăm đến Philippines trong những ngày tới sau khi kết thúc chuyến thăm Việt Nam.

Điều khó lý giải không nằm ở lí do Việt Nam cần Hoa Kỳ. Thực tế cho thấy, Hoa Kỳ hiện là điểm đến xuất khẩu hàng đầu của Việt Nam, hiện chiếm tới 17,5 % tổng sản lượng xuất khẩu. Ngoài ra, Hoa Kỳ còn là nước nhập khẩu ròng hàng hóa của Việt Nam từ năm 1997 và phải chịu mức thâm hụt thuơng mại là 16 tỉ USD. Hơn hết, Hoa Kỳ lại là một đối trọng thực sự với Trung Quốc tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương.

Chính câu hỏi tại sao Hoa Kỳ vẫn chưa thúc đẩy Việt Nam hướng tới các cải cách chính trị và tự do hóa kinh tế lại chính là câu hỏi khó lí giải nhất ở thời điểm hiện tại. Tinh hình sửa đổi hiến pháp vừa được thực hiện ở Việt Nam đã làm tiêu tan toàn bộ hy vọng dành cho nhỡng chính sách cải cách chính trị. Hơn nữa, bản hiến pháp sử đổi lại còn củng cố vai trò của các doanh nghiệp nhà nước trong nền kinh tế Việt Nam. Chúng ta có thể thấy rõ ràng rằng Hà Nội đang hoàn toàn làm ngược lại so với những mong muốn và lợi ích của Washington.

Ít nhât trong lĩnh vực kinh tế, Hoa Kỳ và Việt Nam vẫn đang duy trì ở mức tạm ổn. Nhưng Hoa Kỳ dường như đã thiếu một tầm nhìn rõ ràng cho mối quan hê giữa Hoa Kỳ và Việt Nam. Mặc dù Việt Nam là một nước quan trọng trong khu vực Đông Nam Á và có khả năng giúp Hoa Kỳ gây sức ảnh hưởng lớn trong chính sách “trục xoay châu Á” nhưng trong thực tế, Hoa Kỳ không có được mối quan hệ đồng minh hay bạn bè thân thiết  với Việt Nam – bằng chứng là Washington không có khả năng gây ảnh hưởng thực sự tới Việt Nam.

Một cuộc khảo sát do Pew Research thực hiện năm 2002 cho thấy có đến 71% người Việt Nam thích các quan điểm của Hoa Kỳ, và 76% hướng về cùng hướng với cường quốc này. Mặc dù hơn một thập kỷ đã trôi qua nhưng đối với người Việt Nam thì họ vẫn nghiên về phía Hoa Kỳ bất chấp hai dân tộc vẫn còn nhiều điều mâu thuẫn. Tuy nhiên, đây không phải là những người mà Mỹ đang tham gia đối thoại.

Nếu Hoa Kỳ muốn gia tăng sức ảnh hưởng đối với Việt Nam thì trước tiên các lãnh đạo Hoa Kỳ phải có cái nhìn vượt ra ngoài Hà Nội, bởi thực chất các lãnh đạo cộng sản Việt Nam không phản ảnh chính xác những nguyện vọng của nhân dân hay gì mà họ đang hy vọng. Cho dù có bất kỳ sự tiến triển nào trong mối quan hệ giữa hai chính phủ tính đến thời điểm hiện tại nhưng nếu Hoa Kỳ không gây được sức ảnh hưởng đối với Hà Nội thì Washington sẽ không thể dùng Việt Nam như một nước hỗ trợ đắc lực thúc đẩy chính sách tái cân bằng ở châu Á – Thái BÌnh Dương.

Như một hệ quả vì lo sợ sẽ mất đối tác chiến lược ở châu Á, Hoa Kỳ không nỗ lực gây áp lực nghiêm trọng lên chính phủ Việt Nam để yêu cầu Hà Nội thực hiện những cải cách về chính trị và các quyền dân sự. Từ đó, Hoa Kỳ để cho các lãnh đạo cộng sản Việt Nam tự do trong việc đưa ra các quyết định, ngay cả khi nó ảnh hưởng và đi ngược lại với những lợi ích của Hoa Kỳ.

© 2013 Bản tiếng Việt TẠP CHÍ PHÍA TRƯỚC – www.phiatruoc.info

Leave a Reply

Tập Hợp Thanh Niên Dân Chủ không chịu trách nhiệm về những thông tin, hoạt động hay bài viết
về Tập Hợp nếu các thông tin không được đăng tải chính thức trên trang thtndc.info.