Trung Quốc và Liên minh Mỹ – Nhật

Thùy Dương chuyển ngữ, CTV Phía Trước
Robert A. Manning, EAF

Trong hội nghị G20 diễn ra vào tháng Chín vừa qua, Trung Quốc đã từ chối lời đề nghị của Thủ thướng Nhật Bản Shinzo Abe về cuộc họp song phương giữa các quan chức cao cấp Nhật Bản và Trung Quốc. Một cuộc thăm dò ý kiến gần đây cho thấy có hơn 90% công chúng của cả hai hai nước Trung Quốc và Nhật Bản đều có những ý kiến không tốt về đối tác và xem “nước bạn” là những kẻ xấu. Căng thẳng giữa hai nước đã làm tình hình an ninh tại khu vực trở nên phức tạp hơn và thúc đẩy chủ nghĩa dân tộc cực đoan ở cả hai nước. Điều này một lần nữa nêu lên câu hỏi về ý định của mỗi nước đối với “nước bạn”.

Trong Thế chiến thứ Hai, chỉ đến khi Pháp và Đức gặp mặt trực tiếp và thảo luận các điều khoản để thiết lập hòa bình thì sự ổn định mới thực sự diễn ra ở châu Âu. Chính sự ổn định và cách làm này là phương pháp để đạt được mức độ thoải mái tương tự trong mối quan hệ Trung–Nhật, mối quan hệ sẽ ảnh hưởng tới mọi mặt trên khu vực Đông Á.

US-Japan-ChinaTuy nhiên, đối với Nhật Bản, khó khăn hiện tại với họ là khắc phục những sự kiện đã xảy ra trong quá khứ có liên quan tới Trung Quốc, và đúng là họ đã cố gắng rất nhiều trong mối quan hệ này. Quên đi quá khứ phức tạp, bình thường hóa quan hệ, hàng tỉ đô la viện trở và rất nhiều lời xin lỗi từ Nhật Bản chính là những nỗ lực mà Nhật Bản đã làm với Trung Quốc kể từ khi hai quốc gia bình thường hóa quan hệ vào năm 1972. Nhưng đối với Trung Quốc, dường như điều này vẫn chưa đủ để các thành phần chủ nghĩa dân tộc quên đi những gì mà Nhật Bản đã gây ra.

Chính vì thế, cả Tokyo và Bắc Kinh cần phải nhìn thật sâu vào vấn đề để tìm ra phương thức vượt qua sự bế tắc có vẻ như đang ngày càng leo thang mạnh hơn.

Trung Quốc thường xuyên bày tỏ quan ngại mỗi lần Nhật Bản tăng cường khả năng phòng thủ quân sự của mình, gần đây nhất là khi Nhật Bản công bố một tàu sân bay trực thăng mới. Hơn nữa, liên minh quân sự Mỹ–Nhật được giới phân tích Trung Quốc xem như là một phần trong chiến lược kiềm chế Trugn Quốc. Tuy nhiên, khi nhìn lại chặng đường 35 năm qua từ khi Trung Quốc chuyển đổi nền kinh tế, liên minh quân sự Mỹ–Nhật đã gia tăng thêm sự ổn định an ninh khu vực Đông Á và góp một phần vào sự phát triển kinh tế – quân sự khá yên bình của Trung Quốc.

Thậm chí ở chi tiêu quốc phòng, nếu Trung Quốc quan tâm tới khoản chi hơn 59 tỉ USD của Nhật Bản từ ngân sách quốc gia năm 2013 thì họ phải xét lại chi tiêu quốc phòng ở chính nước mình – số tiền mà giới phân tích ước tính đến hơn 120 tỉ USD, tức gấp đôi Nhật Bản.

Trong khi Nhật Bản có lực lượng không quân và hải quân khá mạnh và có một hệ thống phòng thủ tên lửa ngày càng được hiện đại hóa, chúng vẫn chưa một lần dùng để tấn công một mục tiêu hay mục đích nào. Thậm chí, các máy bay trực thăng của quân đội phù hợp với mục đích và nhiệm vụ cứu trợ, nhiệm vụ nhân đạo, tham gia vào giải quyết các thảm họa thiên nhiên tốt hơn là dùng cho mục đích quân sự. Có một câu hỏi rằng, liệu Trung Quốc hay Nhật Bản sẽ được an toàn hơn nếu Tokyo phát triển hệ thống tên lửa tầm xa và vũ khí hạt nhân trong tương lai?

Được coi như một lựa chọn thay thế, có lẽ liên minh Mỹ–Nhật là một giải pháp tương đối ổn định trong tam giác Mỹ–Nhật–Trung.

Khi trở thành nền kinh tế lớn thứ ba trên thế giới và là một đầu tàu trong lãnh vực công nghệ toàn cầu, Nhật Bản hoàn toàn có cơ sở công nghiệp và công nghệ để phát triển các khả năng tấn công cần thiết nếu như họ muốn làm. Trong nỗ lực phát triển khả năng phòng thủ của mình, điều mà Nhật Bản gặp khó khăn nhiều nhất chính là nền văn hóa chính trị hòa bình được xây dựng từ Hiến pháp và những kí ức cũng như các bài học kinh nghiệm có được từ Thế chiến thứ II.

Nhưng kể từ khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, Nhật Bản đã trở thành một đối tác tương đối bình đẳng với Hoa Kỳ, giờ đây họ đang tìm cách chia sẻ và cân bằng các khó khăn trong an ninh quốc phòng. Hiến pháp Nhật Bản, được viết bởi đại diện của Hoa kỳ trong những năm sau Thế chiến thứ II chỉ ra rằng, nghiêm cấm các cuộc phòng vệ quy mô lớn, và các cuộc thăm dò cho thấy dân chúng Nhật Bản hiện đang bị chia rẻ rằng liệu nước này có nên viết lại Hiến pháp hay sửa đổi cách giải thích về điều trên. Điều này có nghĩa là khi Bắc Triều Tiên phóng một quả tên lửa nhằm vào Mỹ hoặc Trung Quốc, Nhật Bản sẽ không thể sử dụng những khả năng và sự linh động của mình để giúp đỡ các nước đồng minh.

Ưu tiên hàng đầu và cũng là mong muốn tiên quyết trong thời gian này của Thủ tướng Shinzo Abe là khắc phục nền kinh tế đang gặp khó khăn. Nhưng sau tất cả, mong muốn lớn nhất của Nhật Bản vẫn là trở thành một quốc gia bình thường. Ngược lại, nếu như là Trung Quốc thì họ thấy thế nào khi một cường quốc khác soạn thảo hiến pháp thay cho nước họ?

Ngay cả trong thời điểm tương lai, khi Thủ tướng Abe thành công trong nỗ lực sửa đổi Hiến pháp Nhật Bản, cho phép nước này phòng thủ tập thể, chiến lược ưu tiên nhất của ông vẫn là củng cổ liên minh Mỹ–Nhật. Đây có thể chứng minh ngay cả trong tiêu đề của Tuyên bố chung được đưa ra bởi Ủy ban Tư vấn an ninh ‘2+2’ vào hồi đầu tháng Mười, khi Ngoại trưởng Mỹ John Kerry và Bộ trưởng Quốc phòng Chuck Hagel gặp đối tác của họ, “Tiến tới một liên minh mạnh mẽ và một mục đích lớn lao hơn”.

Tokyo đang trong giai đoạn thử nghiệm và xây dựng kế hoạch phòng thủ  trong 5 năm tiếp theo, ngay cả khi mối quan hệ Trung–Nhật được cải thiện. Nhật Bản vẫn sẽ cần phải xem xét để bảo vệ mình khỏi các mối đe dọa từ đồng minh của Trung Quốc – Bắc Triều Tiên. Đặc biệt, chế độ độc tài Bình Nhưỡng vẫn tiếp tục phát triển hệ thống tên lửa tầm xa và có hơn một lần thử nghiệm phóng tên lửa trên lãnh thổ Nhật Bản, sự kiện gần đây nhất là vào tháng Mười Hai năm 2012.

Như Trung Quốc lập luận, Nhật Bản nên có những phương pháp hòa giải và cải thiện tốt hơn đối với những tội ác mà họ đã gây ra trong những năm 1930, như Đức đã làm với châu Âu cùng thời gian đó. Nhưng Trung Quốc cũng cần phải loại bỏ những suy nghĩ dân tộc có hàm ý chống Nhật. Cả Tokyo và Bắc Kính sẽ được hưởng khá nhiều lợi ích khi cả hai đều tránh để xảy ra xung đột và phản ứng thái quá trong kế hoạch quốc phòng của mình. Thách thức lớn nhất là làm thế nào để xác định một hình thức mới cho mối quan hệ giữa hai chính quyền Tokyo và Bắc Kinh.

___________

Robert A. Manning là thành viên cao cấp của Trung tâm Scowcroft về An ninh Quốc tế tại Hội đồng Đại Tây Dương.

© 2013 Bản tiếng Việt TẠP CHÍ PHÍA TRƯỚC – www.phiatruoc.info

Leave a Reply

Tập Hợp Thanh Niên Dân Chủ không chịu trách nhiệm về những thông tin, hoạt động hay bài viết
về Tập Hợp nếu các thông tin không được đăng tải chính thức trên trang thtndc.info.